Brussel siddert al van de hitte — en de gierzwaluwen voelen dat het sterkst. Terwijl de temperaturen oplopen, springen kuikens uit hun nest in een wanhopige poging om af te koelen. Ze kunnen nog niet vliegen. Dat loopt zelden goed af.
De stad is een hitte-eiland. Stenen gevels, weinig groen, weinig wind — en pal in dat verhitte decor nestelen gierzwaluwen op de meest kwetsbare plekken: achter regenpijpen, in dakgoten, onder dakpannen. Op hete dagen loopt de temperatuur in die holtes snel op tot een ondraaglijk niveau.
"De temperaturen kunnen er hoog oplopen, en in een poging om de verstikkende hitte te ontvluchten, springen sommige kuikens uit het nest," zegt Camille Differdange van vogelbeschermingsorganisatie Ligue Royale Belge pour la Protection des Oiseaux (LRBPO). "Tijdens hittegolven komen enorm veel jongen van gierzwaluwen binnen, die vaak in een slechte toestand verkeren."
Opvangcentrum in Anderlecht draait overuren
Het opvangcentrum in Anderlecht merkt het meteen. Niet alleen gierzwaluwen, maar ook andere jonge vogels worden in groten getale binnengebracht tijdens hittegolven. Voor de verzorgers is het een zware periode: kuikens moeten om het half uur gevoerd worden, met een pincetje met wormpjes.
"Ondanks alle inspanningen van de ouders raken veel kuikens toch uitgedroogd tijdens hittegolven," benadrukt Differdange. Het opvangcentrum kampt dan met een ware piek van gewonde jonge vogels.
Water is voor vogels van levensbelang — en niet alleen om te drinken. "Ze moeten genoeg drinken om gehydrateerd te blijven, maar hebben ook regelmatig een bad nodig om hun verenkleed te verzorgen. Dat is onder meer belangrijk om goed te kunnen vliegen, hun vleugels waterafstotend te houden en zich te beschermen tegen parasieten," legt de LRBPO-medewerker uit.
Zaadeters zoals vinken en mussen hebben het extra moeilijk: zij krijgen weinig vocht binnen via hun voedsel en zijn daardoor kwetsbaarder bij droogte.
Wat kan je doen?
Als je een kuiken van een gierzwaluw op de grond aantreft, breng het dan zo snel mogelijk naar een opvangcentrum. Zelf proberen helpen lukt zelden: de dieren zijn fragiel en hebben gespecialiseerde zorg nodig.
Voor andere tuinvogels is een waterbakje een simpele maar doeltreffende maatregel. Plaats het op hoogte of op een open plek — zodat katten geen hinderlaag kunnen leggen. Ververs het water elke dag om ziektes te voorkomen.
Op een bredere schaal kun je gierzwaluwen onrechtstreeks steunen. "Je kunt ze ondersteunen door te strijden voor meer groen in de stad, wat de temperaturen doet dalen, en door maatregelen te nemen om de insecten, hun voedselbron, te beschermen. Geen pesticiden gebruiken, een stukje natuur in de tuin laten staan, het behoud van braakliggende terreinen … Dat draagt allemaal bij," aldus Differdange.
Extreme hitte is niet langer een uitzondering. Voor de kwetsbaarste stadsdieren — en zeker voor gierzwaluwen — worden de gevolgen elk jaar concreter en pijnlijker.
