Rijbewijs als breekijzer voor werk.
Ruim de helft van alle ingeschreven werkzoekenden bij de VDAB beschikt niet over een rijbewijs. Volgens recente cijfers gaat het om meer dan 109.000 mensen — een structureel knelpunt in het Vlaamse activeringsbeleid. Het gebrek aan rijbewijs werkt als stille maar keiharde drempel op de arbeidsmarkt, met gevolgen voor mobiliteit, inzetbaarheid en doorstroming naar werk.
Mobiliteit als selectiemechanisme
De cijfers komen niet als donderslag bij heldere hemel. Al jaren wijzen onderzoekers op de impact van mobiliteit op de tewerkstellingskansen van werkzoekenden. Kandidaten zonder rijbewijs zijn minder flexibel, moeilijker inzetbaar voor verplaatsbare functies en worden door werkgevers vaak als minder aantrekkelijk gepercipieerd. Eerdere studies toonden aan dat het ontbreken van een rijbewijs de kans op een job met meer dan 70 procent doet dalen. In een uitgestrekt arbeidslandschap zoals Vlaanderen, waar jobs zich vaak bevinden in industrieterreinen, havenzones of perifere kmo-clusters, is de auto geen luxe maar een noodzaak.
Kortlopend project, lange nasleep
De Vlaamse overheid erkende dat probleem in het verleden en rolde via VDAB gerichte rijopleidingstrajecten uit. Binnen het project Alle Hens aan Dek konden werkzoekenden in uitzonderlijke gevallen ondersteuning krijgen voor het behalen van een rijbewijs B, mits er uitzicht was op een concrete job waarvoor het rijbewijs vereist was. Klinkt als een masterclass betutteling. In drie jaar tijd maakten circa 1.600 mensen hiervan gebruik — een bescheiden aantal, maar voor velen - zo roepen de believers - een kantelpunt richting werk.
Stopzetting zonder alternatief
Vandaag is die ondersteuning echter verdwenen. Gedaan met het pamperen. De betrokken opleidingssubsidies werden stopgezet, zonder structureel alternatief. Het gevolg is - alweer volgens de believers - voorspelbaar: een nijpend tekort aan mobiliteitsopties voor duizenden werkzoekenden, vooral onder kansengroepen, jongeren en mensen in armoede. Terwijl rijbewijsopleidingen in prijs zijn gestegen, is de publieke tussenkomst verdwenen.
Regering wijst naar regeerakkoord
De Vlaamse regering wijst erop dat het oorspronkelijke project een tijdelijk karakter had. Het werd niet verlengd, noch structureel ingebed in het huidige VDAB-aanbod. Er wordt benadrukt dat binnen het regeerakkoord geen specifieke financiering voorhanden is om dit type opleiding duurzaam te verankeren. Tegelijk geeft men aan dat werkzoekenden vandaag doorverwezen worden naar alternatieven zoals openbaar vervoer of fietsverplaatsingen — oplossingen die echter niet altijd realistisch zijn voor moeilijk bereikbare werkplekken.
Kloof tussen retoriek en realiteit
Binnen de VDAB worden wel nog opleidingen richting rijbewijs C of D aangeboden voor wie zich richt op beroepen als vrachtwagen- of buschauffeur. Voor het klassieke rijbewijs B bestaat vandaag geen breed toegankelijk opleidingskanaal meer. Dit zorgt voor een merkwaardige paradox: net op het moment dat knelpuntberoepen almaar mobieler worden, verdwijnt de ondersteuning om net die mobiliteit te vergroten.
Een blinde besparing
Politiek leidt dat tot wrijvingen. Vanuit de oppositie wordt erop gewezen dat het schrappen van de rijopleidingen een blinde besparing was die de structurele obstakels op de arbeidsmarkt verergert. Werkzoekenden worden zo aan hun lot overgelaten in een arbeidsmarkt waar flexibiliteit de nieuwe norm is.
Mobiliteitsarmoede als systeemfout, of het einde van het bepamperen?
De vraag rijst hoe Vlaanderen in de toekomst wil omgaan met deze mobiliteitskloof. Zonder gerichte instrumenten dreigt de arbeidsmarkt verdere fragmentatie, waarbij het bezit van een rijbewijs meer dan ooit de grenslijn markeert tussen wie meedraait en wie achterblijft. Tegelijk kan je je de vraag stellen hoever je moet gaan in het bepamperen. Het afbouwen van opleidingssteun zonder alternatief leidt niet alleen tot een lager activeringsrendement, maar ondergraaft ook het sociaal draagvlak voor een inclusief arbeidsmarktbeleid, roepen linkse jongens en meisjes. Aan de rechterkant van het politieke spectrum voelt men zich niet aangesproken
Minister van Werk Zuhal Demir wijst erop dat de financiering voor rijbewijs B-opleidingen kaderde binnen een tijdelijk project dat automatisch afliep. “Het is dus niet zo dat het initiatief werd geschrapt. Er waren binnen het regeerakkoord geen bijkomende middelen voorzien om het structureel verder te zetten, en er is vanuit CD&V ook geen vraag geweest om dat te doen. Integendeel, de volledige regering heeft samen beslist om te besparen bij VDAB.”
Demir relativeert bovendien de impact van het project. “Slechts 134 werkzoekenden maakten er in 2024 gebruik van. Of zij hun rijbewijs uiteindelijk behaalden, werd niet opgevolgd. Dan kan je moeilijk van een succes spreken. In dat geval is het verstandiger om belastinggeld op een doeltreffendere manier in te zetten.”
(Foto: PD)
