Terwijl de overheid naarstig op zoek is naar manieren om de begroting dicht te rijden en de burger zich mag afvragen hoeveel er straks nog van zijn loon overblijft, blijkt er in Vlaanderen gelukkig nog tijd en geld voor de écht belangrijke zaken. Zoals de vraag hoeveel keer een schoolkind appelmoes mag eten. Of hoeveel frieten er op zijn bord mogen liggen. Want de Vlaamse overheid heeft nieuwe voedingsrichtlijnen laten ontwikkelen, en daaruit blijkt dat zelfs de schoolrefter tegenwoordig een beleidsdossier is.
Het moet gezegd: wie dacht dat de Vlaamse overheid zich uitsluitend bezighield met zaken als onderwijs, mobiliteit, economie en het oplossen van de begrotingsproblemen, heeft de veelzijdigheid van ons overheidsapparaat zwaar onderschat. Ook de inhoud van een bord in reepjes gesneden aardappelen blijkt een kwestie die de nodige administratieve aandacht verdient. Meer zelfs: in het meest ambitieuze scenario verdwijnen frieten en appelmoes van het schoolmenu, terwijl koekjes als dessert helemaal uit den boze zijn.
Dat blijkt uit nieuwe aanbevelingen die in opdracht van het Departement Omgeving en het Agentschap Landbouw en Zeevisserij werden opgesteld. Het gaat om zogenaamde lastenboeken voor scholen, bedrijfsrestaurants en zorginstellingen, die deel uitmaken van de Green Deal Eiwitshift op ons bord. Het uiteindelijke doel is om tegen 2030 de verhouding tussen dierlijke en plantaardige eiwitten in onze voeding om te keren: van 60 procent dierlijk en 40 procent plantaardig naar precies het tegenovergestelde.
Op zichzelf is daar weinig mis mee. Wie gezonder wil eten of wat vaker voor een vegetarische maaltijd kiest, moet dat vooral doen. En als scholen hun leerlingen gevarieerde en evenwichtige maaltijden willen voorschotelen, valt dat alleen maar toe te juichen. Alleen rijst de vraag of de Vlaamse overheid daarvoor werkelijk tot in de schoolrefter moet afdalen, gewapend met een rekenmachine en een lijst aanbevelingen.
Negen keer vegetarisch, veertien keer fruit
Want de cijfers zijn behoorlijk gedetailleerd. In het meest ambitieuze scenario moeten negen van de twintig schoolmaaltijden vegetarisch zijn. Het dessert bestaat veertien keer op twintig dagen uit vers fruit en koekjes verdwijnen volledig als dessert. Ook frieten en appelmoes passen niet meer in dat scenario.
Je vraagt je bijna af of er binnenkort een ambtenaar wordt aangesteld die op vrijdagmiddag de schoolrefters afschuimt om te controleren of de leerlingen van het vierde leerjaar deze maand niet één keer te veel een aardappel in gefrituurde vorm hebben gegeten.
Voor alle duidelijkheid: zover is het niet gekomen. De richtlijnen zijn niet verplicht en er komt ook geen Vlaamse frietenpolitie. Volgens het Agentschap Landbouw en Zeevisserij gaat het uitsluitend om aanbevelingen, opgesteld nadat scholen en bedrijven zelf hadden gevraagd hoe ze hun maaltijdaanbod konden verduurzamen.
Dat is een belangrijke nuance. Maar daarmee verdwijnt de bredere vraag niet: hoeveel zaken moet een overheid eigenlijk zelf willen organiseren, begeleiden, onderzoeken en administratief ondersteunen?
Zelfs binnen de meerderheid rijzen vragen
Ook Vlaams Parlementslid Andy Pieters (N-VA) stelt zich die vraag. Hij vindt gezonde voeding belangrijk, maar vraagt zich af of het werkelijk een kerntaak van de landbouwadministratie is om als voedselcoach op te treden in iedere schoolrefter of ieder studentenrestaurant.
Pieters wijst daarbij op de Vlaamse frietcultuur en vraagt zich af waarom de overheid zich zelfs zou moeten uitspreken over boter en eieren in puree. Dat laatste is natuurlijk bijzonder gevaarlijk terrein. Voor je het weet, ontstaat er een parlementaire onderzoekscommissie die moet bepalen hoeveel klontjes boter er in een kilogram stoemp mogen verdwijnen.
Opmerkelijk is dat de kritiek komt van een parlementslid van N-VA, terwijl de betrokken administratie onder de bevoegdheid valt van Vlaams minister van Omgeving en Landbouw Jo Brouns (CD&V). Die wenste niet op de kwestie te reageren. Misschien had hij het te druk. Al zullen we hem het voordeel van de twijfel geven: een minister heeft doorgaans wel andere dingen aan zijn hoofd dan appelmoes.
18.150 euro voor drie lastenboeken
En dan komen we bij het financiële plaatje. Volgens Pieters kostten de drie lastenboeken samen 18.150 euro. Ze maken deel uit van bijna 100.000 euro die de Vlaamse overheid in 2025 vastlegde voor tien acties binnen de Green Deal Eiwitshift. Volgens het parlementslid hebben zes van die tien acties voorlopig nog geen concreet resultaat opgeleverd.
Nu moeten we eerlijk blijven: 18.150 euro is op een Vlaamse begroting geen bedrag waarvan de minister van Financiën 's nachts zwetend wakker wordt. Je gaat er het begrotingstekort niet mee wegwerken en je kunt er evenmin een complete overheidsdienst mee financieren.
Maar daar gaat het ook niet om. Het gaat om de mentaliteit achter al die afzonderlijke projecten, initiatieven, onderzoeken, werkgroepen en beleidsplannen. Telkens gaat het om een relatief beperkt bedrag, telkens is er wel een redelijke uitleg en telkens klinkt het alsof het allemaal voor een bijzonder nobel doel gebeurt.
Maar hoeveel van die kleine bedragen worden er jaarlijks uitgegeven? Hoeveel ambtelijke werkuren gaan erin zitten? En hoeveel van die initiatieven zijn werkelijk noodzakelijk? Dat zijn vragen die je gerust mag stellen, zeker op een moment waarop de overheid voortdurend benadrukt dat er bespaard moet worden.
Misschien eerst eens in eigen keuken kijken?
Burgers krijgen te horen dat de overheidsfinanciën onder druk staan, dat er moeilijke keuzes moeten worden gemaakt en dat iedereen zijn steentje zal moeten bijdragen. Ondertussen blijft het overheidsapparaat zich bezighouden met een bijzonder breed scala aan activiteiten, waarvan niet altijd meteen duidelijk is of ze wel tot de kerntaken behoren.
Dat betekent uiteraard niet dat iedere voedingsrichtlijn nutteloos is of dat iedere ambtenaar overbodig werk verricht. Maar wie van burgers en ondernemingen financiële inspanningen vraagt, mag ook verwachten dat de overheid haar eigen uitgaven en prioriteiten kritisch tegen het licht houdt.
Misschien kunnen scholen, ouders en cateraars trouwens best zelf beslissen of er op vrijdag frieten op het menu staan. Een school die gezonder wil koken, heeft daarvoor niet noodzakelijk een nieuwe beleidsnota nodig. En wie graag appelmoes bij zijn kip eet, hoeft daar evenmin een maatschappelijk debat over te beginnen.
De echte discussie gaat dus niet over de vraag of kinderen beter een appel dan een koekje eten. Ze gaat over de grenzen van de overheid, over haar prioriteiten en over de vraag of iedere goedbedoelde ambitie automatisch een nieuwe administratieve opdracht moet worden. Want misschien moeten we, voor we de frieten van de schoolkinderen beginnen te tellen, eerst eens berekenen hoeveel het kost om al die frieten te laten tellen.
