Wie vóór 2003 beviel, moet dat zelf bewijzen, want tussen 1990 en 2003 werd moederschapsrust administratief simpelweg onder de noemer “ziekte” geplaatst, voor vrouwen die voor 1990 bevielen, zijn er helemaal geen data.
Hoe zullen straks de periodes van moederschapsrust, ziekte, tijdelijke werkloosheid en tijdskrediet meegeteld/ of niet meegeteld worden voor het pensioen? De nieuwe pensioenregeling legt de nadruk op “effectief gewerkte” jaren, maar maakt uitzonderingen voor moederschapsrust en tijdelijke werkloosheid. Alleen: voor de periode vóór 2003 bestaan daar nauwelijks betrouwbare gegevens over.
Oeps: een gat van dertien jaar in de administratie
Tussen 1990 en 2003 werd moederschapsrust administratief niet apart geregistreerd, maar simpelweg onder de noemer “ziekte” geplaatst. Dat was toen logisch: voor de pensioenberekening maakte het geen verschil. Vandaag wel. Omdat ziekte voortaan slechts gedeeltelijk zal meetellen, maar moederschapsrust volledig, wordt dat oude administratieve gemak nu een juridische en praktische nachtmerrie.
Voor vrouwen die vóór 1990 bevielen, is de situatie nog complexer. De Federale Pensioendienst beschikt voor die periode over geen enkele data. De enige instantie die nog aanknopingspunten kan bieden, is de Kruispuntbank voor de Sociale Zekerheid — die weet wél wanneer iemand een kind kreeg. Maar ook die koppeling is volgens de Pensioendienst “quasi onuitvoerbaar”, door technische en privacybeperkingen.
De bewijslast bij de burger
Zonder betrouwbare historische gegevens dreigt de overheid de verantwoordelijkheid bij de burger te leggen. In het wetsontwerp dat minister van Pensioenen Jan Jambon (N-VA) deze zomer op tafel legde, wordt voorzien dat vrouwen zélf moeten aangeven wanneer ze moederschapsrust namen, ook al gaat dat soms over meer dan veertig jaar geleden.
Volgens de Pensioendienst is het alternatief – voor elke vrouw afzonderlijk nagaan of een periode van ziekte verband hield met een geboorte – administratief onmogelijk. De ambtenaren schatten in dat het handmatig uitzoeken van die dossiers decennia in beslag zou nemen.
Vakbonden noemen de maatregel absurd. “Het kan niet de bedoeling zijn dat burgers na 45 jaar zelf hun moederschapsverlof moeten bewijzen,” klinkt het. “Dat is de wereld op zijn kop.”
Een kluwen van uitzonderingen
De moeilijkheden rond moederschapsrust zijn geen alleenstaand geval. Ook andere “gelijkgestelde periodes” — zoals tijdelijke werkloosheid, ziekte of tijdskrediet — vormen een administratief mijnenveld.
De regering besliste dat tijdelijke werkloosheid volledig blijft meetellen, omdat werknemers in dat geval nog steeds onder contract staan. Gewone werkloosheid daarentegen verliest die status. Maar omdat de administratie in het verleden niet altijd onderscheid maakte tussen de twee, dreigen ook hier hiaten. In sommige dossiers werd tijdelijke werkloosheid zelfs foutief geregistreerd als ziekte.
Tijdskrediet vormt nog een apart hoofdstuk. Enkel tijdskrediet met een zorgmotief blijft meetellen voor het pensioen. Wie verlof nam om te reizen of rust te nemen, bouwt geen pensioenrechten meer op. Alleen: vroeger moest niemand het motief opgeven. Het onderscheid tussen “zorg” en “recreatie” is dus vaak onmogelijk te reconstrueren.
Het kabinet zoekt, de tijd dringt
Op het kabinet-Jambon erkent men dat het dossier “technisch complex” is. De minister houdt vol dat moederschapsrust sowieso als gewerkt zal blijven gelden, maar dat er nog gezocht wordt naar een manier om de ontbrekende gegevens correct aan te vullen.
Een mogelijke piste is om gebruik te maken van indirecte indicatoren — bijvoorbeeld wanneer iemand beviel en kort daarna tijdskrediet of afwezigheid opnam. In die gevallen kan men “veronderstellen” dat het om zorgverlof ging. Maar ook dat blijft giswerk.
De Pensioendienst en het kabinet onderzoeken intussen hoe ze de administratieve gaten kunnen dichten zonder dat de bewijslast volledig bij de burgers terechtkomt. Een eenvoudige oplossing lijkt er niet.
Chaos
Vakbonden vrezen intussen een juridische chaos. Als de hervorming met terugwerkende kracht wordt ingevoerd, kan dat leiden tot honderden betwistingen. “De overheid onderschat de complexiteit van haar eigen archieven,” klinkt het. “Wat administratief gemak was in 1995, kan in 2025 uitmonden in een administratieve ramp.”
(Foto: Bert Van Den Broucke/ /Photo News)
