Zo overleef je de financiële jungle van het hoger onderwijs.
Gratis onderwijs, daar gaan we prat op in ons land. Maar hoe gratis, is gratis? Een diploma kost geld, dat weten we al langer dan vandaag. Maar dat het prijskaartje voor een gemiddeld jaar op kot intussen richting 17.000 euro gaat, is toch even slikken. Geen wonder dat alsmaar meer ouders en studenten al grijze haren krijgen nog voor de eerste les begonnen is. Hoger onderwijs mag dan de poort naar de toekomst zijn, die poort blijkt tegenwoordig verdomd goed op slot te zitten. Tenzij je weet waar de financiële achterpoortjes zitten. ‘WinWin’ van de VRT zocht het uit, wij lazen even mee.
Studeren of verarmen?
Wie aan hogere studies begint, start niet alleen aan een academische odyssee, maar ook aan een financiële uitputtingsslag. Want naast de keuze wat je gaat studeren en waar, is er ook die allesbepalende vraag: ga je op kot of blijf je pendelen?
Volgens het Expertisecentrum voor Budget en Financieel Welzijn van de Thomas More-hogeschool klokt een gemiddeld kotjaar af op 17.100 euro. Pendelaars komen er iets goedkoper vanaf met een jaarlijkse kost van 11.150 euro, maar ook dat is niet bepaald een promoprijs. En neen, die bedragen slaan niet alleen op vette frieten en pinten in de fakbar. Dat zijn all-in prijzen, inclusief inschrijvingsgeld, boeken, cursussen, ICT-materiaal, vervoer, huur, voeding, kleding en ontspanning. Alles dus, behalve je mentaal welzijn.
1.157 euro inschrijvingsgeld, tenzij je geluk hebt
Een inschrijving aan een Vlaamse hogeschool of universiteit kost volgend academiejaar standaard 1.157 euro. Niet echt gratis, zeg maar. Een vast bedrag, vastgelegd door de Vlaamse overheid. Je krijgt er geen koffie, geen boeken, geen wifi bij – enkel toegang tot de les en een hoop deadlines. Dat bedrag is op zich nog te overzien, zeker in vergelijking met wat studenten elders in Europa ophoesten. Maar wie de studies vroegtijdig stopzet, mag fluiten naar dat geld. Of je (een deel van) dat bedrag terugkrijgt, hangt volledig af van de goodwill van je onderwijsinstelling. Flexibel zijn ze op dat vlak niet altijd.
Studiebeurs: ja, nee, misschien?
Voor wie het financieel moeilijker heeft, is er de studiebeurs van de Vlaamse overheid. Vandaag krijgt ongeveer één op de vier studenten die toelage. Dat geld helpt de kosten voor inschrijving, vervoer en kothuur wat te verzachten. Het bedrag dat je krijgt, hangt af van het gezinsinkomen. Hoe lager dat is, hoe hoger de toelage.
Volgens Kristel Verbeke van het Radio2-programma WinWin laat nog altijd een pak studenten die beurs links liggen uit onwetendheid of onwil. Dom, want wie beursstudent is, betaalt slechts 136,50 euro inschrijvingsgeld. Bijna-beursstudenten mogen het nog altijd doen voor 611 euro. Een wereld van verschil dus, enkel op basis van een online aanvraag die je in vijf minuten invult. Niet doen, is geld laten liggen.
Scholen willen helpen (maar je moet het wel zelf vragen)
Volgens Verbeke zitten ook de hogescholen en universiteiten zelf niet stil. Althans, als je durft aankloppen bij hun dienst studentenvoorzieningen. Daar kun je bijvoorbeeld een afbetalingsplan aanvragen, zodat je het inschrijvingsgeld niet in één keer moet neertellen. Sommige instellingen bieden zelfs renteloze kortetermijnleningen aan. Maar vergis je niet: ze gaan dat niet op je bord leggen uit zichzelf. Je moet het zélf opzoeken, aanvragen en verdedigen. Solidariteit, jawel, maar alleen op aanvraag.
Kot: een kamer, een wastafel en een financiële kater
Wie écht wil proeven van het studentenleven, moet op kot. Maar dat proevertje kost je al snel de helft van je jaarbudget. Voor een simpele kamer met gedeelde keuken en sanitair betaal je in Leuven tussen de 480 en 560 euro. Gent doet er een schepje bovenop met een gemiddelde van 544 euro, terwijl Brussel iets vriendelijker lijkt met 420 euro. Maar reken daar nog maar vaste kosten bij zoals elektriciteit, internet en water – en voor je het weet, zit je richting de 600 euro per maand.
Gelukkig zijn er universiteiten zoals de KU Leuven die hun sociale rol iets serieuzer nemen. Daar verhuren ze jaarlijks zo’n 2.500 koten aan verlaagde huurprijzen, afhankelijk van het gezinsinkomen. Huur je via dat systeem, dan betaal je ergens tussen de 242 en 483 euro. Voor veel ouders het verschil tussen een kot en een slaapbank bij nonkel Jan.
En Verbeke heeft nog een gouden tip: kijk uit naar een 10-maandencontract in plaats van eentje voor een volledig jaar. Waarom zou je immers huur betalen in juli en augustus als je kind dan toch weer thuis de koelkast leeg vreet?
Leefkosten: boeken, boterhammen en bier
En dan zijn er nog de andere kosten. Boeken en cursussen zijn zelden goedkoop, zeker niet als een prof zijn eigen werk in de verplichte literatuurlijst dumpt. Een laptop – tegenwoordig essentieel – kost makkelijk 800 euro. Stagekosten, labojassen, printkosten… Het stapelt zich op.
Openbaar vervoer? Dat loopt ook op. Een Buzzy Pazz of Campuskaart kan helpen, maar wie dicht bij de campus woont, kan beter investeren in een tweedehandsfiets. Of eentje pikken van een broer of zus – solidariteit, weet je nog?
Maak afspraken: wie betaalt wat?
Tot slot: goed begonnen is half betaald. Of zoiets. Verbeke raadt ouders aan om duidelijke afspraken te maken met zoon- of dochterlief. Jij betaalt de boodschappen, zij betalen de tripjes naar de Overpoort. Geef ze leefgeld en laat hen extraatjes bekostigen met een studentenjob. Niet alleen goed voor de centen, maar ook voor het karakter.
Besluit: studeren kost stukken van mensen, tenzij je je huiswerk maakt
Hoger onderwijs is allang niet meer gratis, en ook ‘betaalbaar’ is relatief. Maar wie zich een beetje informeert en durft vragen stellen, kan de schade beperken. Studiebeurzen, afbetalingsplannen, goedkopere koten en slimme keuzes kunnen een verschil maken van duizenden euro’s per jaar. Dus voor je begint te panikeren: adem in, lees dit artikel opnieuw, en stuur je kind gewapend met kennis én een Excel naar de campus. Want zelfs in het hoger onderwijs geldt: wie niet vraagt, blijft betalen.
(foto: Shutterstock)
