Je kunt natuurlijk wachten tot mensen spontaan komen klagen. Maar aan de UGent besloten ze blijkbaar dat een klein duwtje geen kwaad kon. Professoren kregen de vraag om eventuele klachten over de controversiële onderzoeker Nathan Cofnas door te sturen. Er volgde zelfs een herinnering. Inmiddels is Cofnas geschorst. En nu bemoeien ook de Verenigde Staten zich ermee. Gezellig begin van het academiejaar.
Nathan Cofnas is niet meteen de man die je inzet wanneer je als universiteit een rustig personeelsfeest wilt organiseren. De Amerikaanse filosoof noemt zichzelf een ‘rassenrealist’ en zijn ideeën over onder meer ras en intelligentie zorgden al vóór zijn komst naar Gent voor bijzonder veel protest. Zijn aanstelling aan de UGent lag vanaf het begin onder vuur.
Maar dezelfde Cofnas speelde recent ook een belangrijke rol in een heel andere academische rel. Hij onderzocht het werk van de Britse Cambridge-professor Jason Arday en beschuldigde hem publiekelijk van plagiaat. Cambridge kondigde daarop een onderzoek aan naar Ardays aanstelling en loopbaan. Arday nam op 5 augustus ontslag en werd op 14 augustus dood aangetroffen in zijn woning in Londen. Hij was 41. Daarna kwam Cofnas zelf in het vizier.
UGent grijpt in
De UGent liet woensdag weten de recente publieke uitspraken van een postdoctoraal medewerker over de zaak-Arday "zeer ernstig" te nemen. Rector Petra De Sutter en vicerector Herwig Reynaert benadrukten daarbij dat de universiteit academische vrijheid belangrijk vindt, maar dat die vrijheid niet onbeperkt is en samen moet gaan met respect voor de rechten van anderen.
Een dag later werd Cofnas preventief geschorst in afwachting van een disciplinair vooronderzoek. Hij mag voorlopig niet meer op de campus komen, geen contact hebben met andere personeelsleden en zijn universitaire mail werd afgesloten.
Tot daar zou je kunnen zeggen: universiteit heeft problemen met medewerker, universiteit start procedure tegen medewerker. Gebeurt wel vaker. Alleen duiken er nu interne mails op die het verhaal een pak interessanter maken.
Heeft er iemand nog een klacht liggen? Maar nu zijn er mails gelekt waaruit blijkt dat binnen de UGent actief werd gevraagd om klachten over Cofnas door te sturen. En blijkbaar was één keer vragen niet voldoende: er werd later ook nog eens aan herinnerd.
Dat maakt het natuurlijk nogal bijzonder wanneer het aantal klachten vervolgens onderdeel wordt van het verhaal rond Cofnas.
Het doet een beetje denken aan eerst in de hele straat aanbellen met de vraag of iemand misschien iets vervelends over buurman Jos te vertellen heeft, daarna nog een briefje in de bus steken met "Denk nog eens goed na!", om vervolgens verbaasd vast te stellen: "Amai. Er wordt nogal veel over Jos geklaagd."
De Amerikaanse ambassadeur in België, Bill White, heeft zich namelijk met behoorlijk gestrekt been in de discussie gemengd.
De Amerikaanse missie noemt de schorsing een vergeldingsactie tegen een Amerikaanse wetenschapper nadat die academische fraude aan het licht had gebracht. White vindt dat tegenstanders de discussie ten onrechte verschuiven naar de controversiële ideeën van Cofnas. Volgens hem waren die immers al bekend toen de UGent hem in dienst nam.
En White gaat nog een stap verder. De Verenigde Staten financieren geregeld wetenschappelijk onderzoek en academische uitwisselingen met buitenlandse universiteiten. Washington zegt nu zijn relaties met de UGent te herbekijken. Instellingen die volgens de Amerikanen klokkenluiders tot zondebok maken, zijn geen partners waarmee ze graag samenwerken.
Vrij vertaald uit het diplomatieks: "Misschien moeten we het binnenkort eens over onze samenwerking hebben." Dan wordt zo'n personeelskwestie plots een iets groter probleem.
Je hoeft Cofnas niet sympathiek te vinden
Het interessante aan deze hele affaire is dat twee discussies voortdurend door elkaar beginnen te lopen. Je kunt de opvattingen van Cofnas over ras en intelligentie verwerpelijk vinden. Je kunt vinden dat de UGent hem nooit had moeten aannemen. Je kunt zelfs vinden dat bepaalde uitspraken van hem disciplinaire grenzen overschrijden.
Maar daarnaast bestaat nog een totaal andere vraag: klopten zijn beschuldigingen over het academische werk van Jason Arday?
Cambridge vond ze in ieder geval ernstig genoeg om een onderzoek te starten. Arday erkende fouten in zijn werk, maar ontkende dat hij bewust plagiaat had gepleegd. En per ongeluk al eens iets kopiëren, kan gebeuren toch?
Een klokkenluider hoeft tenslotte geen gezellige mens te zijn. Anders zouden we aan klokkenluidersbescherming de voorwaarde kunnen toevoegen dat je eerst door drie collega's moet worden omschreven als "een toffe pee om samen een pint mee te drinken".
Een lastige vraag voor Petra De Sutter
En precies daarom zijn die interne mails relevant. Wanneer een universiteit zelf actief vraagt om klachten over een medewerker te verzamelen en hem vervolgens schorst, mag gevraagd worden hoe die twee zaken zich tot elkaar verhouden. Zeker wanneer de betrokken onderzoeker kort daarvoor een academische affaire aan een andere topuniversiteit aan het rollen bracht.
Dat bewijst niet dat Cofnas vanwege zijn klokkenluiderswerk wordt gestraft. De UGent zegt dat het onderzoek betrekking heeft op zijn recente publieke uitspraken en benadrukt dat academische vrijheid niet onbeperkt is.
Maar het maakt de kwestie wel een stuk moeilijker weg te zetten als een simpele personeelszaak. Petra De Sutter is nog maar sinds dit jaar rector en heeft meteen een bijzonder gezellige testcase over academische vrijheid op haar bureau gekregen.
