Op donderdagavond 5 februari scheelt het amper enkele seconden en tientallen meters voor 152 passagiers aan boord van een Scandinavian Airlines-toestel op Brussels Airport. Een Airbus A320neo versnelt tot 235 km/u — maar niet op de startbaan. Pas op het allerlaatste moment roept de copiloot: "Nee, dit klopt niet. Stop, stop, stop!"
Een drukke dag, een nat asfalt en een fatale vergissing
Het had een routinevlucht moeten worden. Vlucht SAS43M vertrekt die avond vanuit Brussel richting Kopenhagen, met 152 passagiers, twee piloten en vier cabineleden aan boord. Maar de dag is al allesbehalve vlot verlopen. Door een vertraging in Oslo en winterweer blijven er amper 42 minuten over voor de volgende vlucht. Het instappen verloopt moeizaam door de grote hoeveelheden handbagage. De sfeer in de cockpit is gespannen, de piloten vermoeid.
Om 21.38 uur voeren de piloten hun take-offbriefing uit. De kapitein houdt rekening met een kortere start vanaf kruispunt C6 — een optie om tijd te winnen. Wat volgt, speelt zich af in amper acht dramatische minuten.
Minuut per minuut naar de rand van de catastrofe
22.01 uur — De verkeerstoren vraagt of het toestel kan vertrekken vanaf kruispunt C6. De piloten stemmen toe.
22.02 uur — Ze krijgen de instructie om de baan op te rijden en te wachten. De stopbar — een rij rode lichten in het asfalt — dooft. De kapitein bevestigt dit in de cockpit. Maar het toestel rijdt niet de startbaan op, maar taxibaan Outer 10 — een cruciale vergissing.
22.03 uur — De verkeerstoren geeft toestemming voor de start: "Scandinavian 43M, baan 07R, toestemming voor start." Het vliegtuig staat echter op de taxibaan, niet op de startbaan. Niemand merkt het op.
22.04 uur — De Airbus bereikt 100 knopen (185 km/u). Standaardcontrole. De copiloot roept: "Honderd knopen." De kapitein reageert niet meteen. Hij merkt dat het zicht naar voren steeds smaller lijkt te worden.
22.04'05" — De copiloot kijkt naar buiten en ziet het. Paniek: "Nee, dit klopt niet. Stop, stop, stop!"
22.04'09" — De kapitein breekt de start af. Het toestel rijdt al 127 knopen (235 km/u) — nauwelijks vijf knopen onder de snelheid waarbij een abbreuk niet meer mogelijk is. De piloten zetten de motoren in reverse thrust. Het vliegtuig remt hard.
22.04'23" — Het toestel stopt op een stuk asfalt naast taxibaan C1. Enkele meters verder: een hek, daarna de openbare weg. Op 65 meter staat een brandstofinstallatie van de luchthaven.
Hoe kon dit gebeuren?
De Belgische Air Accident Investigation Unit (AAIU) classificeert het voorval als een "ernstig incident". Uit het voorlopige rapport blijkt dat verschillende factoren samenkwamen.
De plek waar de fout gebeurde staat op Brussels Airport bekend als een hot spot: een complex kruispunt van taxibanen en startbanen. Een verlicht richtingsbord langs de taxiweg was op dat moment defect. Bovendien bediende één luchtverkeersleider tegelijk het grondverkeer én de startbaanfrequentie — met zeven vliegtuigen tegelijk op zijn frequentie.
Luchtvaartexpert Luk De Wilde wijst ook op de cockpit zelf: "Ik zeg het niet graag, maar het lijkt hier te gaan om een vergissing van de piloten. Alle procedures zijn gevolgd, maar ze hebben zich gewoon op de verkeerde baan opgesteld." Dat beide piloten de fout misten, noemt hij opmerkelijk. "De verlichting en de omgeving van een startbaan zien er normaal anders uit dan een taxibaan. Het blijft de vraag hoe dit zo laat kon worden opgemerkt."
Het toestel beschikte niet over RAAS-software — een systeem dat piloten waarschuwt wanneer ze van een verkeerde baan proberen op te stijgen. SAS heeft intussen aangekondigd haar vloot versneld uit te rusten met digitale luchthavenkaarten in de cockpit.
152 passagiers evacueren in het donker
Ondanks de zenuwen in de cockpit, raakte niemand gewond. Toch werd beslist alle passagiers ter plaatse via mobiele trappen midden op de taxiweg te laten uitstappen. Om 22.04'30" vraagt de verkeerstoren: "Scandinavian 43M?" De copiloot antwoordt kalm: "Het gaat goed met ons, maar er is iets ernstigs misgelopen. Stand-by."
Om 00.13 uur verlaat de laatste passagier het vliegtuig. De bemanning volgt om 00.37 uur.
Het definitieve rapport met conclusies en aanbevelingen kan nog tot een jaar op zich laten wachten.
