Maandag ligt het Belgische luchtverkeer plat en ook bij De Lijn wordt er alweer gestaakt. Tienduizenden reizigers mogen hun plannen opbergen, ouders kunnen opnieuw voor taxichauffeur spelen enzovoort. Het stakingsrecht is heilig, maar wanneer krijgt de betalende reiziger eigenlijk eens rechten?
Wie maandag 23 november met het vliegtuig op reis wilde vertrekken, kan maar beter een alternatief zoeken. Een ballonvaart bijvoorbeeld, al is het niet uitgesloten dat ook de ballonvaarders binnenkort het werk neerleggen. Luchtverkeersleider Skeyes heeft immers aangekondigd dat het reguliere luchtverkeer tussen 7 en 21 uur wordt stilgelegd omdat een deel van het personeel deelneemt aan de nationale stakingsactie tegen de regering-De Wever.
Alleen al op Brussels Airport werden maandag 59.500 passagiers verwacht, verspreid over 429 vluchten. Die mogen nu hun plannen herbekijken. Skeyes kan met de beschikbare personeelsbezetting de veiligheid niet garanderen en beperkt de dienstverlening tot noodzakelijke nood- en veiligheidsvluchten.
Veiligheid gaat uiteraard voor alles. Niemand wil dat vliegtuigen op goed geluk landen omdat de verkeersleiding met een spandoek staat te zwaaien. Maar de vraag is stilaan hoeveel economische en maatschappelijke schade een relatief beperkte groep werknemers mag veroorzaken om haar ongenoegen over het regeringsbeleid kenbaar te maken.
Brussels Airlines reageerde alvast bijzonder scherp op de late aankondiging. De maatschappij had tot kort voordien nauwelijks hinder verwacht, om vervolgens te vernemen dat het Belgische luchtruim vrijwel volledig dichtgaat. Probeer als luchtvaartmaatschappij maar eens op het laatste moment vliegtuigen, bemanningen en duizenden passagiers opnieuw over de wereld te verdelen. Zelfs bij Tetris krijg je daarvoor meer voorbereidingstijd.
En wie niet kan vliegen, kan ook niet op de bus rekenen
Ook bij De Lijn nemen de vakbonden maandag deel aan de nationale actie. Over heel Vlaanderen zullen minder bussen en trams rijden. De vervoersmaatschappij heeft een alternatieve dienstregeling opgesteld en raadt reizigers aan om vooraf de app of website te raadplegen.
Dat klinkt inmiddels vertrouwd. Bij De Lijn is het raadplegen van de dienstregeling namelijk geëvolueerd van een handige voorbereiding tot een dagelijks kansspel. Je kijkt of je bus rijdt, hoopt dat de informatie klopt en vertrekt vervolgens met een gezonde dosis optimisme naar de halte.
De maatschappij waarschuwt zelfs dat er op de dag zelf nog onverwacht ritten kunnen uitvallen. Met andere woorden: ook wanneer de app beweert dat je bus komt, is het verstandig om niet meteen te geloven dat ze daadwerkelijk gaat opdagen.
Natuurlijk heeft ook een buschauffeur het recht om te staken. Daarover hoeft geen discussie te bestaan. Maar de reiziger die voor zijn vervoer heeft betaald, heeft evenzeer recht op een behoorlijke dienstverlening.
262 euro voor een scholier, 165 euro voor een jongvolwassene
Wie kinderen heeft die met De Lijn naar school gaan, kent de prijzen. Een jaarabonnement voor jongeren van 12 tot en met 17 jaar kost momenteel 262 euro. Voor 18- tot en met 24-jarigen bedraagt datzelfde jaarabonnement slechts 165 euro.
Jawel, je leest het goed. Een scholier van vijftien die iedere ochtend verplicht naar school moet, betaalt 97 euro méér dan een student van twintig die misschien maar enkele dagen per week naar de campus trekt.
De redenering achter dat prijsverschil mag iemand ons bij gelegenheid eens uitleggen. Blijkbaar wordt het openbaar vervoer goedkoper zodra je oud genoeg bent om zelf een pint te bestellen.
Voor gezinnen met meerdere kinderen loopt de rekening stevig op. 524 euro per jaar voor twee middelbare schoolgangers bijvoorbeeld, aarna je bij iedere staking alsnog zelf de auto mag nemen om je kinderen naar school te brengen en weer op te halen. De brandstof, de verloren tijd en het eventuele te laat komen op je werk zijn voor eigen rekening.
Het openbaar vervoer moet de auto van de weg halen, horen we al jaren. In de praktijk zorgt een staking er net voor dat heel wat ouders opnieuw achter het stuur kruipen. De schoolpoort verandert in een verkeersknooppunt en de milieuwinst mag een dagje thuisblijven.
Waarom bestaat er eigenlijk geen stakingskorting?
En daarmee komen we bij een vraag die veel abonnementhouders zich ongetwijfeld stellen: waarom zou De Lijn geen korting moeten geven wanneer een deel van de betaalde dienstverlening door een staking wegvalt?
Stel dat je een jaarabonnement op een fitnesscentrum neemt en dat de uitbater regelmatig de deuren sluit omdat het personeel staakt. Zou je het normaal vinden dat je gewoon het volledige bedrag betaalt en als antwoord krijgt dat je de volgende keer maar vooraf op de website moet kijken?
Of neem een streamingdienst die om de haverklap een dag niet werkt. Daar zouden klanten behoorlijk snel hun geld terugvragen. Bij het openbaar vervoer lijkt de verwachting vooral dat je begrip toont, een alternatief zoekt en vooral niet te veel zeurt.
Een jaarabonnement van 262 euro komt neer op ongeveer 72 cent per kalenderdag. Dat lijkt misschien weinig, maar het principe is belangrijker dan het bedrag. Waarom zou een abonnementhouder geen automatische compensatie krijgen wanneer de dienstverlening op zijn traject door een staking wegvalt?
Dat kan bijvoorbeeld via een verlenging van de geldigheidsduur of een tegoed voor toekomstige ritten. Bij gedeeltelijke dienstverlening zou de compensatie rekening kunnen houden met de werkelijk geschrapte ritten. Technisch vergt dat wat organisatie, maar een vervoersmaatschappij die precies kan tonen welke ritten niet rijden, beschikt alvast over een deel van de nodige gegevens.
De Lijn biedt reizigers die door vertraging te laat komen op school of het werk de mogelijkheid om een attest aan te vragen. Dat is nuttig, maar een attest betaalt natuurlijk geen liter benzine en haalt evenmin de verloren uren terug.
Een automatische stakingskorting zou minstens een duidelijk signaal geven: wanneer reizigers de gevolgen dragen van een sociaal conflict, mogen ze daarvoor ook een vorm van tegemoetkoming verwachten.
Staken tegen de regering, de reiziger betaalt de rekening
De vakbonden protesteren maandag tegen het sociaaleconomische beleid van de federale regering. Daar kunnen werknemers goede redenen voor hebben. Pensioenhervormingen, arbeidsvoorwaarden en koopkracht zijn geen onbelangrijke onderwerpen, en het stakingsrecht is niet voor niets een beschermd sociaal recht.
Maar er zit wel een merkwaardige logica in de gekozen aanpak. Wie boos is op de regering, treft in de praktijk vooral mensen die gewoon naar hun werk, school of vakantiebestemming willen.
De regering-De Wever zal maandag niet zelf met twee kinderen aan een bushalte staan wachten. Ministers zullen evenmin massaal hun vakantievlucht missen. Het zijn gewone reizigers, gezinnen en bedrijven die de onmiddellijke gevolgen ondervinden.
Dat is natuurlijk deels de bedoeling van een staking: druk zetten door het normale leven te verstoren. Een actie die niemand opmerkt, maakt weinig indruk. Maar er bestaat een verschil tussen druk uitoefenen en telkens opnieuw dezelfde mensen opzadelen met de praktische en financiële gevolgen.
Bovendien wordt het draagvlak voor het stakingsrecht er niet noodzakelijk groter op wanneer de burger bij iedere nieuwe actie opnieuw mag improviseren. Wie voor de zoveelste keer een vrije dag moet opnemen omdat het openbaar vervoer niet rijdt, zal vermoedelijk niet spontaan applaudisseren voor de sociale strijd.
Misschien moeten reizigers zelf eens staken
Het zou De Lijn en de beleidsmakers sieren als ze eens ernstig nadenken over de positie van hun betalende klanten. Niet alleen over hoeveel een abonnement mag kosten, maar ook over wat daar tegenover moet staan wanneer de dienstverlening uitvalt.
Want de huidige situatie is moeilijk uit te leggen. Een zestienjarige scholier betaalt meer voor zijn jaarabonnement dan een twintigjarige student, terwijl zijn ouders bij een staking opnieuw de gezinswagen mogen starten. De vervoersmaatschappij verontschuldigt zich voor de hinder, maar de extra kosten blijven bij het gezin liggen.
Misschien wordt het tijd om het principe om te draaien. Wie betaalt voor een dienst die door een staking niet wordt geleverd, moet daar minstens een redelijke compensatie voor kunnen krijgen. Niet omdat werknemers geen recht hebben om actie te voeren, maar omdat reizigers evenmin verplicht zouden mogen worden om iedere keer de rekening te slikken.
En als dat voorstel op weerstand botst, kunnen de abonnementhouders misschien zelf eens een nationale actiedag organiseren. Al raden we hen aan om met de auto naar Brussel te komen. Op De Lijn kun je namelijk niet rekenen.