Vanaf 1 juli 2025 is het officieel: de Europese Commissie heeft haar digitale muilkorf stevig aangesnoerd. Wat tot voor kort een vrijblijvende ‘gedragscode’ tegen desinformatie was, is nu pure wet geworden via de Digital Services Act (DSA). Volgens de Commissie maakt dat het internet ‘veiliger en verantwoordelijker’. Volgens critici is het vooral een keiharde aanval op de vrije meningsuiting. Die critici hebben een punt.
Want wat zit er écht in dat DSA-sausje? Grote platformen als Facebook, X (Twitter voor de nostalgici) en YouTube moeten voortaan braaf rapporteren hoe ze ‘desinformatie’ bestrijden. En let op: niet vrijwillig, maar onder dreiging van monsterboetes tot 6% van hun wereldwijde jaaromzet. Flink de oren laten hangen dus en samenwerken met factcheckers, ngo’s en andere EU-goedgekeurde waarheidswachters. Wie bepaalt wat ‘desinformatie’ is? Niet jij. Niet ik. Maar een vage mix van algoritmes, EU-ambtenaren en gesubsidieerde waakhonden.
Vrije meningsuiting, tenzij je iets zegt dat schuurt
Europarlementslid Tom Vandendriessche (Vlaams Belang) noemt het beestje bij naam: censuur, zonder democratisch mandaat. “Vrije meningsuiting is geen recht dat aan voorwaarden moet voldoen,” zegt hij. “De Commissie heeft een systeem gecreëerd waarbij Big Tech scheidsrechter speelt over wat we nog mogen denken, zeggen of delen.”
En ja, het gaat al lang niet meer over nepnieuws uit obscure Russische trollenfabrieken. De nieuwe censuurmachine draait vooral warm op onderwerpen waar wél maatschappelijk debat over moet zijn: klimaatbeleid, migratie, vaccinatie, oorlog en vrede. Wat afwijkt van de officiële lijn, wordt al snel gelabeld als ‘potentieel schadelijk’ en verdwijnt uit je feed.
Wat offline legaal is, moet ook online legaal blijven
Het probleem? De scheiding tussen legaal en illegaal verdwijnt. Je mag iets perfect zeggen op café, maar zodra je het online zet, riskeer je shadowbans, verwijdering of een digitaal cordon. Een rechter komt er niet aan te pas. Geen hoorzitting, geen verdediging. Wel een robot die beslist dat jouw mening ‘schadelijk’ zou kunnen zijn voor iemand, ergens.
Vandendriessche waarschuwt voor een hellend vlak: “Censuur hoort niet thuis in een vrije samenleving. Dit is de eerste stap naar een dictatuur.” En wat nog meer wringt: de EU exporteert dit model. Big Tech is internationaal, en dus zal ook die digitale knevel effect hebben buiten Europa. De Europese Commissie beslist nu wat Canadezen, Amerikanen of Australiërs nog mogen zeggen, zonder dat ze daar ooit voor gestemd hebben.
Big Brother 2.0: de best gesubsidieerde ooit
Wie dacht dat George Orwell in 1984 een dystopie had neergepend, had duidelijk de Europese toekomst niet gezien. Wat de DSA creëert, is een bureaucratische superstaat waarin algoritmes, ambtenaren en door de EU gefinancierde organisaties bepalen welke opinies overleven en welke worden weggefilterd. Big Brother is here: hij draagt een badge met de EU-vlag.
Wat Vandendriessche en andere critici vragen, is geen anarchie, maar iets fundamenteels: garanties. Dat wat legaal is, legaal blijft. Ook online. En dat kritische stemmen, hoe oncomfortabel ook, een plaats houden in het debat. Want zonder debat is er geen democratie. En zonder democratie is de ‘veilige’ digitale ruimte die de EU bouwt, niets meer dan een steriele gevangenis van conformisme.
Welkom in de Europese safe space — meningen enkel toegelaten mits voorafgaande goedkeuring.
