Een witte Kerst, hoelang is dat alweer geleden, en waar komt het vandaan?
Wie deze kerst op verse sneeuw hoopt, zal het moeten doen met koude tenen en rijp op de ruiten. De komende dagen worden weliswaar de koudste kerstdagen in jaren, maar een wit landschap zit er niet in. Vlaanderen krijgt een klassieke winterprik, zonder het decor dat zo hardnekkig met Kerstmis wordt geassocieerd.
Koud, maar droog
De kou die de komende dagen over Vlaanderen trekt, komt uit het oosten. Een schrale wind voert continentale lucht aan, waardoor de temperaturen scherp terugvallen. Overdag blijft het kwik rond of net onder het vriespunt hangen, ’s nachts vriest het vrijwel overal. Door de wind voelt het nog kouder aan. Een echte ijsdag – waarbij de temperatuur de hele dag onder nul blijft – behoort lokaal tot de mogelijkheden.
Maar koude alleen volstaat niet voor een witte kerst. Daar is ook neerslag voor nodig, en net die ontbreekt. Het weerbeeld blijft overwegend droog, waardoor sneeuw geen kans krijgt om het landschap wit te kleuren.
Wanneer was de laatste witte kerst?
Een witte kerst is in Vlaanderen een zeldzaamheid. De laatste keer dat grote delen van het land op 25 december onder een sneeuwdek lagen, was in 2010. Die kerst staat in het collectieve geheugen gegrift: op kerstavond viel op sommige plaatsen tot 20 centimeter sneeuw, en het bleef ook op kerstdag vriezen, waardoor het sneeuwtapijt bleef liggen.
Daarvoor moeten we terug naar 1986 om nog eens een echt witte kerst te vinden. In andere jaren viel er soms wat sneeuw in de aanloop naar Kerstmis, maar die was meestal al verdwenen tegen 25 december. Statistisch gezien is de kans op een witte kerst in Vlaanderen bijzonder klein: minder dan één keer per decennium.
Opmerkelijk genoeg ligt de koudste periode van de winter meestal pas in januari of februari. Kerstmis valt klimatologisch gezien eerder in een overgangsfase dan op het winterse dieptepunt.
De mythe van de witte kerst
Dat we Kerstmis automatisch met sneeuw associëren, heeft weinig te maken met de realiteit in onze contreien. Het beeld van de witte kerst is vooral een cultureel exportproduct.
De romantiek vindt haar oorsprong in 19de-eeuws Engeland, waar schrijvers als Charles Dickens Kerstmis beschreven tegen een achtergrond van sneeuw en kou. Die winters waren uitzonderlijk streng. Dickens’ verhalen werden de romantische norm: zo hoorde Kerstmis eruit te zien.
Later deed de populaire cultuur de rest. Liedjes als White Christmas, kerstkaarten, films en reclames versterkten het beeld van sneeuw, knusse huizen en dampende adem in de kou. Dat beeld werd wereldwijd verspreid, ook naar regio’s waar sneeuw in december uiterst zeldzaam is.
Ironisch genoeg geldt dat zelfs voor grote delen van Europa en Noord-Amerika: ook daar is een witte kerst eerder uitzondering dan regel. Op het grootste deel van de aarde – van Australië tot Zuid-Amerika en grote delen van Afrika en Azië – is een witte kerst simpelweg onmogelijk.
Realiteit versus verwachting
De witte kerst is dus vooral een idee, geen romantische ideefix. Een hardnekkige droom die elk jaar opnieuw botst met de meteorologische werkelijkheid. Dit jaar is daarop geen uitzondering: het wordt koud, scherp en winters aanvoelend, maar zonder sneeuwlaag.
Wie toch een witte kerst wil, zal het moeten zoeken in herinneringen, kerstfilms of oude foto’s. Of in 2010.
Voorlopig blijft het daarbij.
(Foto: PD)
