Logo P-magazine Regio Zoeken Rubrieken

🎥 Geen algoritme kijkt zo geduldig als hij: Nicolas Philibert komt in Bozar zeggen wat cinema nog waard is

Redactie - 19-11-2026

Hij filmde een dorpsschool in Auvergne waar één onderwijzer kinderen van alle leeftijden in één klas lesgaf, en het werd een van de grootste documentairesuccessen ooit in de Franse bioscopen. Hij filmde een orang-oetan in de Parijse dierentuin, doven die hun eigen taal spreken, verpleegsters in opleiding en psychiatrische patiënten op een drijvend dagcentrum op de Seine. Nicolas Philibert heeft in bijna vijftig jaar nooit een explosie, een superheld of een plotwending nodig gehad. Op maandag 30 november leest de Franse documentairemaker in Bozar zijn ‘State of Cinema’ voor, een tekst over de toestand van de film anno 2026.

Een traditie die geen woorden spaart

Het Brusselse filmtijdschrift Sabzian nodigt sinds 2018 elk jaar één filmmaker of denker uit om een tekst te schrijven over waar de cinema staat, en om er een film bij te kiezen. De lijst van gasten leest als een wie-is-wie van de eigenzinnige film: Olivier Assayas, Wang Bing, Alice Diop, Sergei Loznitsa en vorig jaar Isabelle Huppert. Het is een van de weinige momenten in het Belgische culturele jaar waarop iemand een uur lang hardop nadenkt over film als kunstvorm, zonder trailer, zonder rode loper en zonder sponsor die een merk wil tonen.

Philibert opent de avond met zijn tekst, gaat daarna in gesprek en sluit af met de film die hij uitkoos. Een dag eerder, op zondag 29 november, en opnieuw op zaterdag 5 december toont Bozar zijn La ville Louvre uit 1990, de film waarin hij met zijn camera door het museum liep op de dagen dat het gesloten was. Je ziet er geen meesterwerken, wel de suppoosten, de restaurateurs en de verhuizers die reusachtige doeken door de gangen sleuren. Het Louvre zonder toeristen, en vooral zonder pose.

De man die het woord documentaire wantrouwt

Philibert, geboren in Nancy in 1951, studeerde filosofie voor hij als assistent bij René Allio en Alain Tanner in de filmwereld belandde. Hij kreeg het etiket van documentairemaker opgekleefd, maar heeft het nooit graag gedragen. “Ik heb nooit beslist om documentarist te worden, om me voorgoed binnen een bepaald kader te installeren”, schreef hij al in 2009. In een Braziliaans interview zei hij het nog scherper: in de cinema bestaat ‘de realiteit’ niet, een documentaire is altijd een interpretatie. Volgens hem zijn beelden “minder getrouw aan de werkelijkheid dan aan de intenties van wie ze produceert”.

Die zin klinkt vandaag als een waarschuwing. In een tijd waarin een taalmodel in een paar seconden een overtuigend filmpje van een oorlog, een politicus of een overstroming kan maken, en waarin het algoritme van een streamingdienst beslist wat je vanavond ziet, is een filmmaker die zijn intenties toont een zeldzaamheid geworden. Philibert neemt maanden de tijd voor zijn onderwerpen, legt zelden een commentaarstem over zijn beelden en laat zijn personages praten tot ze zelf uitgepraat zijn. Être et avoir (2002) werd er een onverwacht kassucces mee, Sur l'Adamant won in 2023 de Gouden Beer in Berlijn, een prijs die zelden naar een documentaire gaat.

Het succes had ook een schaduwkant. De onderwijzer van Être et avoir stapte na het succes naar de rechter omdat hij een deel van de winst wilde, maar verloor. Het debat dat toen losbarstte over wie het gezicht van een film is en wie eraan verdient, is twintig jaar later nog niet uitgepraat, nu iedereen met een telefoon zijn buren kan filmen en online te koop kan zetten.

 

Een vergeten Schot in de mijnstreek

Voor zijn avond koos Philibert My Childhood (1972) van Bill Douglas, het eerste deel van een trilogie die in België haast niemand kent. Douglas groeide op in Newcraighall, een armoedig mijnwerkersdorp bij Edinburgh, en verfilmde zijn eigen jeugd in drie korte zwart-witfilms: My Childhood, My Ain Folk (1973) en My Way Home (1978). Een jongen, Jamie, groeit op in bittere armoede en eenzaamheid, in een land dat hem niet ziet. Sabzian spreekt van een werk dat “ontbering en armoede omzet in een uitzonderlijke vormelijke precisie”.

Douglas maakte daarna nog één lange film, Comrades (1986), over landarbeiders die in de negentiende eeuw naar Australië werden verbannen omdat ze een vakbond oprichtten. Hij stierf in 1991, nauwelijks bekend buiten een kleine kring van bewonderaars. Bozar toont de volledige trilogie op 5 en 13 december, een kans die zich in dit land niet snel opnieuw voordoet.

Kunst voor wie nog kijkt

Je kunt de avond afdoen als een elitair onderonsje, en dat verwijt is niet helemaal onterecht. De tekst wordt in het Frans voorgelezen, de zaal zit vol cinefielen en wie de film van Douglas wil zien, moet op een zondagochtend in Brussel zijn. Toch zegt de uitverkochte zaal ook iets anders. Er bestaat een publiek dat genoeg heeft van eindeloos scrollen en van beelden die nergens vandaan komen. Wie een film over kinderen in armoede uit 1972 verkiest boven de nieuwste reeks op Netflix, doet dat niet uit snobisme. Hij zoekt een blik die niet probeert te verkopen.

Philibert heeft nooit beloofd dat cinema de wereld redt. Hij laat zien dat kijken een vorm van respect is, en dat respect is in 2026 schaarser dan rekenkracht. Een man van vijfenzeventig die dat komt zeggen in een tijd waarin machines beelden maken zonder één mens te zien, verdient een volle zaal, en ook een plaats in de krant.

Praktisch

State of Cinema 2026 – Nicolas Philibert: maandag 30 november, 19.30 tot 22 uur, Bozar, Zaal M, Ravensteinstraat 23, Brussel. Tekst in het Frans, film in originele versie. Tickets 14 euro (onder 26 jaar: 10 euro). Volgens Bozar uitverkocht; hou de site in het oog voor vrijgekomen plaatsen.

La ville Louvre (1990), ingeleid door Philibert: zondag 29 november om 19 uur en zaterdag 5 december om 14 uur, Bozar.

Bill Douglas-trilogie: 5 en 13 december, Bozar.

(Foto: Bozar)

Film Cinema Bozar

Reacties

Resterende karakters 500
Nieuwsbrief Mis nooit meer het laatste nieuws, exclusieve aanbiedingen en boeiende verhalen van P-magazine! Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief en blijf altijd op de hoogte.
Zoeken