Wie de column van Marc Van Ranst in De Morgen leest, zou bijna medelijden krijgen. De viroloog waarschuwt voor haatcampagnes tegen wetenschappers en verdedigt zijn Amerikaanse collega Anthony Fauci, die volgens hem het slachtoffer is van een politieke heksenjacht. Opmerkelijk. Want de voorbije jaren was Van Ranst zelf zelden vies van een stevige publieke afrekening met andersdenkenden.
Volgens Van Ranst is er een belangrijk verschil tussen kritiek op wetenschap en een persoonlijke aanval op de wetenschapper. Daar heeft hij gelijk in. Bedreigingen zijn onaanvaardbaar. Mensen de dood wensen omdat ze een wetenschappelijk advies gaven, is verwerpelijk. Daar hoeft geen discussie over te bestaan.
Maar precies daarom wringt zijn column zo hard. Want wie heeft tijdens corona mee het klimaat gecreëerd waarin afwijkende stemmen niet alleen werden tegengesproken, maar vaak ook publiek werden weggezet als onnozelaars en gevaarlijke individuen? Wie vond dat mensen die de maatregelen in vraag stelden vooral een gevaar vormden? Wie hielp mee een sfeer creëren waarin kritiek op zijn beleid al snel werd voorgesteld als kritiek op "de wetenschap", alsof er naast hem geen andere wetenschap bestond?
Juist: Marc Van Ranst
Plots is de controlestaat een probleem
Het meest opvallende aan de column is misschien wel dat Van Ranst Anthony Fauci verdedigt tegen een overheid die haar macht gebruikt om een wetenschapper onder druk te zetten. Dat vindt hij gevaarlijk. Terecht.
Alleen… Tijdens corona zagen we ook overheden die uitzonderlijke bevoegdheden gebruikten om burgers verregaand te controleren. Mensen mochten hun familie niet bezoeken. Avondklokken bepaalden wanneer je buiten mocht komen. Mondmaskerplicht werd streng gehandhaafd. Met het Covid Safe Ticket werden mensen uitgesloten van cafés, restaurants, evenementen en cultuur, afhankelijk van hun vaccinstatus. Wie daar vragen bij stelde, was een gevaarlijke onnozelaar.
Kritiek werd al snel afgedaan als onverantwoord, gevaarlijk of complotdenken.
Van Ranst schrijft terecht dat wetenschap kritiek nodig heeft. Dat is de kern van wetenschap.
Maar heel wat mensen herinneren zich ook nog een periode waarin precies die kritiek bijzonder moeilijk lag. Artsen die andere accenten legden. Wetenschappers die vragen stelden. Juristen die proportionaliteit in vraag stelden. Burgers die vonden dat sommige maatregelen buiten verhouding waren: ze kregen geen inhoudelijk debat, wel het etiket van ‘complotdenker’.
En dat is precies waar Van Ranst vandaag zelf tegen waarschuwt.
De les
Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste les van corona. Niet dat wetenschappers boven kritiek staan. Maar ook niet dat politici of burgers gelijk hebben omdat ze luid roepen. De les is misschien veel eenvoudiger.
Wie vandaag vraagt om nuance, doet er goed aan zich af te vragen hoeveel ruimte hij gisteren zelf liet voor nuance. En wie vandaag pleit tegen een heksenjacht, zou misschien eerst eens moeten erkennen dat de sfeer tijdens corona voor veel mensen ook bijzonder veel weg had van... een heksenjacht.
