Beroep aantekenen wordt strenger en ingewikkelder.
Vlaanderen wil vergunningen sneller, voorspelbaarder en juridisch robuuster maken, zo schrijft ‘De Tijd’ op woensdag. Minder procedures, meer rechtszekerheid, een einde aan jarenlange stilstand. Dat is althans het verhaal dat Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA) en minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) naar voren schuiven. Zij noemen de hervorming niet toevallig het “koninginnenstuk” van deze regering.
Wie echter de nota aandachtig leest en de lijnen tussen de paragrafen volgt, ziet meer dan louter administratieve vereenvoudiging. De hervorming lijkt tegelijk ontworpen om kritische burgers, middenveldorganisaties en juridische waakhonden structureel monddood te maken wanneer zij lastige vragen stellen bij projecten die de overheid absoluut vooruit wil duwen.
Beroep als hinderpaal
De aanleiding is bekend. De voorbije jaren sneuvelden opvallend veel vergunningen bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen, onder meer voor grootschalige industriële projecten en prestigieuze infrastructuurdossiers. Van de 1.125 einduitspraken vorig jaar leidde bijna 40 procent tot een vernietiging. Voor de regering is dat het bewijs dat het systeem vastloopt. Voor critici toont het vooral aan dat de rechter zijn werk doet.
De hervorming grijpt in op zowat elke fase van het vergunningentraject, maar vooral de toegang tot beroep wordt strenger. Burgers, organisaties en lokale besturen zullen al tijdens het openbaar onderzoek al hun bezwaren volledig moeten formuleren. Nieuwe argumenten aanbrengen in een latere beroepsfase wordt onmogelijk. Wie iets vergeet of pas later juridische of technische ondersteuning vindt, vist achter het net.
Daarnaast wordt ook de kring van wie beroep mag aantekenen verder vernauwd. Niet alleen moet men een persoonlijk belang aantonen, men zal voortaan ook per afzonderlijk bezwaar moeten bewijzen hoe men precies wordt geschaad. Voor verenigingen geldt bovendien dat hun beroep strikt moet passen binnen hun statutaire doelstellingen.
Gericht op kritische spelers
Officieel moet deze verstrenging ‘oneigenlijke procedures’ vermijden. In de praktijk leest de hervorming ook als een gerichte poging om organisaties die systematisch milieudossiers juridisch laten toetsen, zoals de milieu-vzw Dryade, buitenspel te zetten. Wie met procedures structurele tekortkomingen in milieuwetgeving blootlegt, wordt steeds nadrukkelijker als probleem gezien, niet als noodzakelijke tegenmacht.
Dat is politiek gevoelig, zeker omdat een gelijkaardige hervorming in 2023 door het Grondwettelijk Hof werd teruggefloten. Het Hof oordeelde toen dat het onredelijk is om burgers te verplichten meteen alle juridische bezwaren te formuleren in complexe dossiers die vaak gespecialiseerde kennis vereisen.
Inspraak ingeperkt
Ook het openbaar onderzoek zelf wordt hertekend. In veel gevallen zou nog slechts één inspraakmoment overblijven, in plaats van twee. Daarmee wordt tijd gewonnen, maar tegelijk verdwijnt een belangrijke correctie op beslissingen die pas laat concreet worden.
Verder wil de regering expliciet in de wet opnemen dat adviezen van overheidsinstanties niet bindend zijn en zelfs niet langer als ‘gunstig’ of ‘ongunstig’ mogen worden omschreven. Ze moeten louter technisch-inhoudelijk zijn. De politieke afweging, inclusief het inroepen van ‘maatschappelijke meerwaarde’, komt nadrukkelijker bij de vergunningverlenende overheid te liggen.
Rechtszekerheid voor wie?
Werkgeversorganisaties zoals Voka juichen de hervorming toe en spreken van een noodzakelijke stap om investeringen opnieuw voorspelbaar te maken. Milieuorganisaties noemen ze dan weer onaanvaardbaar en waarschuwen voor verdere uitholling van milieubescherming en burgerinspraak.
De kernvraag blijft onbeantwoord: verhoogt deze hervorming de rechtszekerheid voor iedereen, of vooral voor wie projecten wil realiseren zonder te veel tegenspraak? Wat als efficiëntie en snelheid primeren op het recht om beleid kritisch te laten toetsen?
Op papier gaat het om procedurele verfijning. In de praktijk dreigt het evenwicht tussen bestuur en burger verder te kantelen. Niet door kritiek te weerleggen, maar door haar structureel moeilijker te maken.
(Foto: Vincent Duterne/Photo News)
