TikTok met hersenen.
Een Russische novelle uit 1848 die opnieuw tussen de bestsellers belandt omdat tieners er filmpjes over maken: het blijft een merkwaardige zin. Toch is het precies wat er gebeurt met Witte nachten van Fjodor Dostojevski. Geen leraar Nederlands, literaire prijs of klassieke leeslijst kreeg het boek weer massaal onder de aandacht. TikTok deed het.
Welkom in de wonderlijke wereld van BookTok.
Huilend met een boek voor de camera
BookTok is het deel van TikTok waar lezers hun enthousiasme over boeken delen. En dat enthousiasme mag behoorlijk luid zijn. Jongeren filmen zichzelf met een stapel boeken, bespreken hun favoriete personages, verklappen liever niet hoe een verhaal eindigt en gaan soms compleet door het lint na de laatste pagina.
Een boek lezen is normaal gezien een rustige bezigheid. BookTok maakt er een spektakel van.
En net dat blijkt te werken.
Dezelfde app die vooral bekendstaat om dansjes, challenges en filmpjes van enkele seconden, stuurt jongeren opnieuw richting boekhandel. Niet omdat iemand hen dat opdraagt, maar omdat ze elkaar vertellen wat ze absoluut moeten lezen.
De boekhandel profiteert mee
Ook de verkoopcijfers merken de hype.
Bij Standaard Boekhandel steeg de verkoop van Engelstalige jeugdboeken fors. In Antwerpen sprong boekhandel 't Stad Leest mee op de trein en richtte een eigen BookTok-tafel in.
Het effect kan opvallend concreet zijn. Van een thriller die op TikTok populair werd, gingen in één winkel meer dan tweehonderd exemplaren over de toonbank.
Jongeren komen bovendien niet noodzakelijk alleen. Ze stappen in groepjes de winkel binnen, weten vaak al perfect wat ze zoeken en hebben steeds vaker zelf het geld om hun favoriete boeken te kopen.
Van fantasy naar Dostojevski
Wie denkt dat BookTok uitsluitend draait om luchtige romantiek, fantasy en thrillers, mist een interessant deel van het verhaal.
Natuurlijk zijn boeken die vlot lezen en er goed uitzien bijzonder populair. Maar via dezelfde digitale snelweg komen ook oudere auteurs opnieuw bovendrijven.
Een verborgen geschiedenis van Donna Tartt was in het Engels een tijdlang moeilijk verkrijgbaar nadat het boek massaal werd opgepikt. Ook Jane Austen, Franz Kafka en Dostojevski verschijnen opnieuw in lijstjes en filmpjes van jonge lezers.
De route naar de klassieken loopt blijkbaar niet altijd meer via de schoolbibliotheek.
Het boek als accessoire
Toch heeft BookTok ook zijn critici.
Een boek wordt op sociale media soms evenzeer verkocht als object als als literair werk. Mooie kaften, zorgvuldig samengestelde boekenkasten en stapels nieuwe titels doen het goed op beeld. Een boek dat duizenden likes krijgt, is daarom nog geen boek dat duizenden mensen werkelijk gelezen en begrepen hebben.
Dat verwijt is niet helemaal onterecht.
Een foto van een indrukwekkende boekenkast zegt nog niets over wat er achter die kaften gebeurt.
Maar wie leest, heeft al gewonnen. En dat is een hele grote positieve ‘maar’: jongeren lezen.
Misschien niet op de manier waarop oudere generaties dat graag zouden zien. Misschien niet altijd de boeken die volwassenen voor hen zouden uitkiezen. Maar ze kopen boeken, praten erover en delen hun enthousiasme met anderen.
En precies daar zit de kracht van BookTok.
Wie via een romantische fantasyroman in een boekhandel terechtkomt, kan daar ook een thriller meenemen. Of een roman van Jane Austen. Of, waarom niet, Dostojevski.
De voordeur is niet altijd de enige ingang naar literatuur.
Cultuur hoeft niet altijd plechtig te zijn
Misschien moeten we daar vooral niet te moeilijk over doen.
Cultuur hoeft niet altijd binnen te komen via een museumzaal, een literair tijdschrift of een ernstig gesprek aan een tafel met witte wijn. Soms komt ze binnen via een smartphone waarop iemand van zeventien enthousiast vertelt dat je dit boek écht moet lezen.
Dat mag best een beetje luidruchtig zijn.
Het resultaat telt uiteindelijk meer dan de verpakking: iemand die anders misschien nooit naar Dostojevski zou grijpen, zit plots met Witte nachten in zijn rugzak.
Een dansapp die literatuur verkoopt?
Blijkbaar kan het.
En Dostojevski zou vermoedelijk weinig bezwaar hebben tegen een beetje extra verkoop.
(Foto: TikTok)
