Wie in dit land ooit een bonnetje verkeerd invult, kan er vergif op innemen dat Het Laatste Nieuws er met kwijlende opwinding over zal schrijven. De krant, eigendom van Christian Van Thillo, bijt zich doorgaans vast in misstapjes van politici van de ‘verkeerde partijen’, ondernemers die hem niet aanstaan, BV’s die niet in zijn stal zitten en alles wat enigszins op een potentieel schandaaltje lijkt. Maar wanneer de boemerang eens terugkeert richting de DPG-top, richting de meester zelf, richting de onbetwiste mediamagnaat van Vlaanderen… dan lijkt datzelfde HLN plots last te hebben van RSI in de schrijfhand. Of misschien was de inkt op. Je weet maar nooit, in tijden van besparingen.
Noem het ironie, maar het dossier waarin DPG Media en Mediahuis zware fraude pleegden rond een aanbesteding van 700 miljoen euro is niet gewoon een schandaal. Het is een testcase. Een spiegel. Een Rorschachtest voor journalistieke integriteit, en de vlek die we te zien kregen was één grote, inktzwarte kring.
Het begon op vrijdag 13 februari, wat meteen al een omen mocht zijn. Die dag verscheen op de website van de Belgische Mededingingsautoriteit een kort, droog, keurig geformuleerd persbericht: DPG Media en Mediahuis, samen met Bpost en PPP, zijn schuldig bevonden aan het vervalsen van de openbare aanbesteding voor de krantenbedeling 2023–2027. Geen vaag vermoeden, geen suggestie: schuldig. Er was immers zwart-op-wit aangetoond dat PPP zich op voorhand ‘vrijwillig’ had teruggetrokken uit de aanbesteding in ruil voor een financiële regeling. Een ordinaire marktmanipulatie, een kartelconstructie, een vooraf afgesproken deal tussen multimiljonsbedrijven die allemaal hunkerden naar dezelfde pot belastinggeld.
@pmagazine.com Christian Van Thillo (DPG) bepaalt wat nieuws is, zelfs wanneer hij zélf op miljoenenfraude wordt betrapt #nieuws #belgië #media #politiek #dpgmedia ♬ origineel geluid - P-magazine
De bedragen zijn duizelingwekkend. Het ging om een contract van ongeveer 700 miljoen. Het soort geld waar de gemiddelde burger zelfs met een rekenmachine migraine van krijgt. Het soort geld dat ook Christian Van Thillo en Gert Ysebaert maar al te graag in handen wilden houden. Dat de feiten zich afspeelden in luxerestaurants zoals ’t Zilte, waar volgens ingewijden vrolijk werd geklonken op de ‘oplossing’, maakt het tafereel alleen maar grotesker. En toch, of net daardoor, werd het hele pakket in de pers gecamoufleerd tot iets wat nauwelijks aandacht verdiende.
Want kijk hoe de media reageerden. Of beter: niet reageerden.
Bij HLN (jawel, het vlaggenschip van DPG Media en de krant die beweert de behoeder van de waarheid te zijn) verscheen het verhaal onderaan pagina 36. Onderaan pagina zesendertig. Exact 154 woorden. Ter vergelijking: dat is de helft van wat ze ooit schreven over een hond die een haas achterna zat in Alken. Het is zelfs minder dan de gemiddelde Instagram-bio van een influencer die zichzelf ‘content creator’ noemt. Het is, kortom, beschamend weinig.
De Morgen, de linkiewinkiekrant die eveneens eigendom is van DPG, zette het op pagina 12. Iets royaler, maar nog steeds een voetnoot. Jouw belastinggeld werd gebruikt om een aanbesteding te vervalsen, maar het verslag paste blijkbaar nét nog in de marges van een column.
En dan was er De Standaard, de krant van Mediahuis, die de prijs won voor meest creatieve reconstructie. Niet in de zin van onderzoeksjournalistiek, maar in de zin van: ‘Hoe kunnen we de pijn verzachten voor onze aandeelhouders?’ Het artikel stond op pagina 21, en werd volledig gebruikt om uit te leggen waarom de fraude eigenlijk heel begrijpelijk was. “De uitgevers konden echt niet anders dan frauderen,” stond er tussen de lijnen. PPP, de concurrent, zou het contract misschien wel winnen, en dat mocht niet gebeuren. PPP had immers maar zes maanden tijd om de logistiek te organiseren. Een catastrofe! Dus trokken Van Thillo en Ysebaert noodgedwongen aan de alarmbel, maar dan wel in de private eetzaal van een sterrenrestaurant.
Het is een excuus dat zo krom is dat je er een boemerang mee kunt maken. De redenering komt neer op: “Het systeem werkte niet naar onze zin, dus hebben we het systeem aangepast.” Maar openbare aanbestedingen zijn geen potjes voetbal waar je even de spelregels wijzigt als de tegenstander te sterk staat. Autoriteiten zijn verplicht in te grijpen indien een offerte abnormaal laag lijkt. Als PPP echt onder de prijs zou gaan, was het aan de staat om dat te detecteren, niet aan twee mediabedrijven om onderling het dossier te vervalsen.
Dat Van Thillo en Ysebaert elkaar vonden in hun noodplan is niet verbazend. Wat hen verbindt, is niet alleen macht, maar een lange geschiedenis van financiële afhankelijkheid van de staat. De krantenbedeling in België is decennialang een verborgen subsidiekraan geweest. Indirect, maar gigantisch. Via Bpost vloeide er jaarlijks miljoenen naar DPG Media en Mediahuis: geld dat later via dividenden, kapitaalsverminderingen en overnames de zakken instroomde van dezelfde families die nu ‘verrast’ zijn dat er vragen worden gesteld.
En laat dit nu net de kern van het probleem zijn: onze grootste mediabedrijven zijn zodanig afhankelijk geworden van staatsgeld dat ze de overheid behandelen als een soort permanente sponsor. Een suikeroom met een dikke envelop. Een inkomensbron die beschermd moet worden, zelfs als daar juridische grenzen voor moeten worden overschreden. De aanbesteding was geen wedstrijd. Het was een formaliteit die hun toehoorde. Tot er plots een ander kind op de glijbaan wilde.
En toch is dat niet eens het meest zorgwekkende aan dit dossier. De echte bom zit in wat er níét geschreven werd. In de stilte. In het verstoppen. In de manier waarop dezelfde redacties die normaal elke scheet van een stouterik breed uitsmeren, nu deden alsof dit hele verhaal een administratief incidentje was. De hypocrisie heeft de omvang van een wolkenkrabber.
Het wordt nog pijnlijker als je weet dat dezelfde chefs bij DPG Media ooit zwegen over seksueel grensoverschrijdend gedrag binnen hun eigen bedrijf, terwijl ze op de voorpagina’s moord en brand riepen over soortgelijke feiten in de showbizz, bij de VRT of in de politiek. Wanneer het elders gebeurt, is het schandaal. Wanneer het binnen de eigen muren gebeurt, is het ‘interne aangelegenheid’.
En telkens opnieuw duikt dezelfde naam op: Christian Van Thillo. De selfmade keizer van de Vlaamse krantenmarkt. De man die moeiteloos politici onder druk zet. De man die bepaalt wie aandacht krijgt en wie wordt genegeerd. Wie er door de modder gesleurd wordt, en wie proper mag blijven.
Maar wanneer hij zélf in de modder staat? Dan wordt de modder geen modder meer genoemd, maar ‘omstandigheden’, ‘systeemfouten’ of ‘paniek’. Dan worden de feiten herverpakt tot nuance, context, relativering. Dan wordt een miljoenenfraude gereduceerd tot een stukje kleiner dan een overlijdensbericht van een West-Vlaamse duivenmelker.
Het is onmogelijk om dat toeval te noemen. Dit is niet per ongeluk. Dit is hoe macht werkt wanneer niemand in die macht durft snijden.
In een gezond medialandschap ontstaat er discussie: kritiek, onderzoek, debat, tegenstem. In België ontstaat vaak alleen stilte, en de stilte zegt alles.
Het meest onthullende element blijft dit: niet DPG Media of Mediahuis stapten naar de autoriteiten om fraude te melden, maar Bpost. Het is het equivalent van de chauffeur die aan de politie zegt dat zijn passagiers net een juwelierszaak hebben beroofd. Dat Bpost geen boete kreeg, is dan ook logisch. Ze waren de klokkenluider. Het waren de mediabedrijven die de klok hadden willen verstoppen.
En dat is wat dit dossier zo explosief maakt: de media die normaliter de macht controleren, blijken allergisch voor controle op zichzelf. De kranten die anderen fileren, weigeren in eigen vlees te snijden. Het klinkt cynisch, maar de mediaconcentratie in België is zo extreem dat democratische controle langzaam wegglijdt. Wanneer twee families, de ene in Antwerpen, de andere in Kessel-Lo, bijna alles bepalen wat verschijnt in kranten, op radio en online, dan is dat geen journalistiek meer, maar machtsarchitectuur.
En het wordt ronduit gevaarlijk wanneer dezelfde families ook nog eens bewezen fraude plegen én hun eigen redacties gebruiken om dat te minimaliseren.
Misschien is dat de echte reden waarom Christian Van Thillo en Gert Ysebaert moesten frauderen: niet omdat het systeem fout zat, niet omdat PPP onmogelijk beter kon zijn, maar omdat ze het simpelweg niet gewend zijn om níét te winnen. Omdat ze niet gewend zijn om concurrentie toe te laten. Omdat onze media met subsidies zijn grootgebracht als beschermde diersoorten, en beschermde diersoorten worden niet geconfronteerd met de jungle, ze worden gevaccineerd tegen realiteit.
Het is perfect mogelijk dat dit hele verhaal over een jaar weer vergeten is. Dat is hoe het gaat met nieuws dat begraven wordt. Maar één ding mogen we niet vergeten: een mediabedrijf dat anderen voortdurend publiek terechtwijst, moet zichzelf niet buiten de rechtbank houden. En een mediamagnaat die het altijd leuk vindt om ondernemers kapot te analyseren, moet niet huilen wanneer hij zelf onder het vergrootglas ligt.
Een vrije pers verdient respect. Maar een gesubsidieerde pers die zichzelf tot halfgod verheft, verdient een realitycheck.
En die realitycheck kwam deze maand in de vorm van een boete. Geen grote boete in hun portemonnee, want die kunnen ze aan. Maar een grote boete op hun geloofwaardigheid. En dát is de enige valuta waar zelfs Van Thillo geen korting op krijgt
