Vandaag kan de fiscus niet zomaar je bankrekeningen doorsnuffelen. Maar dat comfort dreigt te verdwijnen. Minister van Financiën Jan Jambon (N-VA) wil slimme software inzetten die massaal financiële data doorploegt, op zoek naar ‘verdachte’ profielen. Niet pas wanneer er een vermoeden van fraude is, maar proactief en automatisch.
Het plan is even simpel als griezelig: een speciaal team van dataminers krijgt toegang tot de gigantische databank waarin alle Belgische spaar-, zicht-, beleggings- én cryptorekeningen worden bijgehouden, inclusief rekeningstanden en bepaalde verzekeringscontracten. Tot nu toe mocht de fiscus die database enkel inkijken als er sterke aanwijzingen van fraude waren. Straks wordt dat omgekeerd: de overheid kan zélf op zoek gaan naar afwijkingen, zonder dat je iets fout hebt gedaan.
De computer combineert je bankgegevens met je aangifte en andere financiële info, en laat alarmbellen rinkelen bij onverklaarbare verschillen. Een hoog saldo, een luxe-aankoop die niet klopt met je inkomen, drie huizen op je naam of een plots exotische cryptobelegging: één klik en je belandt in een diepgaand onderzoek. Welke parameters de overheid daarvoor hanteert? Staatsgeheim.
Volgens de regering is het allemaal bedoeld om zware fraude, witwaspraktijken en drugsgeld te bestrijden. Maar critici vrezen dat dit de deur openzet naar een vermogenskadaster waarin de overheid perfect weet wat elke Belg bezit, zonder dat er ook maar sprake is van een fiscaal misdrijf. De privacywaakhond en de Raad van State waarschuwen al dat zo’n preventieve speurtocht op gespannen voet staat met Europese privacyregels.
De vraag is dus niet alleen of je iets te verbergen hebt, maar of je nog controle hebt over je eigen centen. Vandaag is het datamining. Morgen misschien realtime meekijken met elke overschrijving. De fiscus hoeft straks geen klopjacht meer te organiseren: je bankrekening verklikt je vanzelf.
