Fiscale creativiteit, of ordinaire diefstal?
Een verkeersboete doet pijn. Maar blijkbaar vonden heel wat Vlaamse steden en gemeenten dat nog wat meer mocht ‘pikken’. Ze plakten er jarenlang vrolijk een administratief ticketje bovenop, in de vorm van toeslagen, dossierkosten en herinneringskosten waarvoor volgens verschillende rechters helemaal geen wettelijke basis bestond. De onderzoekscel van HLN leert dat minstens 911.000 boetes onterecht werden verhoogd voor een totaalbedrag van 12 miljoen euro. En niemand leek daar echt wakker van te liggen. Tot nu.
Niet alleen de federale overheid springt creatief om met belastingen, ook de lokale politiek is enorm creatief in het pluimen van haar buurgers.
Tientallen Vlaamse steden en gemeenten hebben de voorbije jaren extra kosten aangerekend boven op lokale verkeersboetes, terwijl daarvoor volgens meerdere rechterlijke uitspraken geen wettelijke basis bestaat. Alleen al bij de onderzochte gemeenten gaat het om minstens 911.000 boetes en ruim 12 miljoen euro aan bijkomende inkomsten. De werkelijke cijfers voor heel Vlaanderen liggen vermoedelijk nog een stuk hoger.
Van verkeersveiligheid naar verdienmodel
Officieel dienen GAS-boetes en gemeentelijke verkeersboetes om de verkeersveiligheid te verhogen. In de praktijk zijn ze voor veel lokale besturen uitgegroeid tot een bijzonder aantrekkelijke inkomstenbron.
Vorig jaar vloeide meer dan 177 miljoen euro aan lokale verkeersboetes naar de gemeentekassen.
Dat daar bovenop nog eens miljoenen euro's aan "administratieve kosten", "belasting", "aanmaningskosten" of "dossierkosten" werden geïnd, maakt het plaatje compleet.
Het klassieke politieke recept: noem een belasting geen belasting en en zeg dat het voor je eigen bestwil is.
Iedereen deed alsof het normaal was
Sommige steden rekenden automatisch zes tot tien euro extra aan op élke verkeersboete. Andere wachtten tot iemand te laat betaalde om vervolgens twintig of dertig euro "administratiekosten" toe te voegen.
Mechelen haalde op die manier meer dan drie miljoen euro op. Antwerpen streek bijna vijf miljoen euro op via herinnerings- en dossierkosten. Ook tal van andere steden en gemeenten deden enthousiast mee.
Opvallend is dat verschillende rechtbanken die praktijk intussen al onwettig hebben genoemd. Zowel Mechelen als Antwerpen kregen daar de voorbije jaren juridische tikken voor.
En toch bleef de geldstroom gewoon verder lopen.
Iedereen wist het. Niemand stopte
Nog pijnlijker is dat de Vlaamse overheid de lokale besturen vorig jaar al uitdrukkelijk had laten weten dat zulke bijkomende kosten niet mochten worden aangerekend zolang er geen gerechtsdeurwaarder tussenkwam.
Met andere woorden: de waarschuwing lag op tafel.
Sommige gemeenten legden ze gewoon naast zich neer.
Nu reageert Vlaams minister Hilde Crevits teleurgesteld. "Dit had niet mogen gebeuren."
Dat klopt.
Alleen rijst dan meteen de volgende vraag: als het inderdaad niet mocht, waarom kon het dan jarenlang probleemloos gebeuren?
De burger moet altijd betalen...
Wanneer een burger een boete te laat betaalt, volgen herinneringen, verhogingen en uiteindelijk een deurwaarder.
Wanneer een overheid jarenlang geld int waarop ze geen recht blijkt te hebben, wordt het plots een ingewikkeld juridisch debat.
Moeten die miljoenen worden terugbetaald?
Volgens verschillende juristen wel.
Volgens veel lokale besturen liever niet.
En precies daar zit opnieuw de merkwaardige asymmetrie tussen overheid en burger. De overheid verwacht dat burgers elke euro correct betalen, liefst op tijd. Maar wanneer achteraf blijkt dat de overheid zelf jarenlang te veel heeft aangerekend, blijken excuses plots goedkoper dan terugbetalingen.
Een fiscale creativiteit die nooit lijkt op te houden
De hele affaire toont vooral hoe gemakkelijk overheden steeds nieuwe inkomstenbronnen vinden.
Geen belasting.
Geen belastingverhoging.
Geen nieuwe heffing.
Gewoon een "administratieve kost".
Tot een rechter zegt dat die administratie helemaal niet mocht worden doorgerekend.
De vraag is nu niet alleen hoeveel Vlamingen te veel hebben betaald, maar vooral hoeveel gemeenten bereid zullen zijn dat geld vrijwillig terug te geven.
De geschiedenis leert alvast één ding: belastingen verdwijnen zelden vanzelf.
Zelfs niet wanneer ze eigenlijk nooit hadden mogen bestaan.
