Voorstel om sociale voordelen strenger te maken ontketent clash binnen de meerderheid en felle tegenreacties uit de sector: strijd om besparingen schuift richting laagste inkomens.
Binnen de federale meerderheid groeit de druk om de sociale zekerheid verder af te bouwen. N-VA-voorzitster Valerie Van Peel heeft daarvoor een nieuwe piste gelanceerd: de verhoogde tegemoetkoming — een systeem dat medische kosten verlaagt voor mensen met een laag inkomen — moet strenger en minder automatisch worden toegekend.
De N-VA logica is kinderlijk eenvoudig: minder automatische rechten, meer controle en vooral minder begunstigden. In politieke termen heet dat “efficiëntie”. In de praktijk komt het neer op besparen in een van de meest gevoelige onderdelen van de sociale zekerheid.
Van automatisch recht naar aanvraagdossier
Wie vandaag recht heeft op een verhoogde tegemoetkoming, zou dat in de toekomst niet langer automatisch krijgen. Mensen zonder leefloon zouden hun situatie zelf moeten bewijzen en motiveren. Het past in de nieuwe politieke cultuur waarbij elke burger als een profiteur wordt beschouwd die moet gecontroleerd en gesanctioneerd worden, tenzij hij/zij het tegendeel kan bewijzen.
Dat betekent een duidelijke verschuiving van vertrouwen naar wantrouwen. De bewijslast komt bij de burger te liggen, niet langer bij de overheid.
Voorstanders spreken over het aanpakken van misbruik en “profitariaat”. Critici zien vooral een drempelverhoging voor wie het al moeilijk heeft.
Verdeeldheid binnen de meerderheid
Opvallend is dat coalitiepartner Vooruit gaat deels mee in de redenering, maar schuift een andere oplossing naar voren. In plaats van te sleutelen aan toegang, pleit de partij voor een vermogenskadaster — een systeem dat zicht geeft op het volledige vermogen van burgers.
Zo kunnen we gerichter werken en vermijden dat mensen met aanzienlijke middelen toch aanspraak maken op sociale voordelen, aldus de socialisten.
Maar binnen de regering botst die piste op weerstand, waardoor het debat zich verhardt en vooral vertraagt.
Frontale aanval op ziekenfondsen
De discussie blijft niet beperkt tot het systeem zelf. N-VA richt ook de pijlen op de ziekenfondsen, die volgens de partij een dubbele rol spelen: enerzijds uitkeringen toekennen, anderzijds controle uitvoeren.
Die kritiek wordt in de sector resoluut van tafel geveegd. Ziekenfondsen wijzen erop dat medische beslissingen bij behandelende artsen liggen en dat controles een bredere maatschappelijke verantwoordelijkheid zijn.
De onderliggende boodschap: het probleem wordt politiek opgeblazen, zonder dat er harde cijfers zijn die systematisch misbruik aantonen.
Besparen of stigmatiseren
De scherpste kritiek komt uit de sociale sector. Daar leeft het gevoel dat een hele groep mensen geviseerd wordt op basis van uitzonderingen.
Sinds 2024 wordt het recht op verhoogde tegemoetkoming automatisch toegekend aan wie een laag inkomen heeft, om te vermijden dat mensen door de mazen van het net vallen. Dat principe staat nu opnieuw onder druk.
De discussie dreigt daardoor te kantelen van efficiëntie naar stigmatisering: van het bestrijden van misbruik naar het wantrouwen tegenover kwetsbare groepen.
Politieke rekensom, sociale realiteit
De cijfers maken duidelijk waarom het debat zo geladen is. Ongeveer 2,4 miljoen Belgen genieten vandaag van de verhoogde tegemoetkoming. Dat is geen randfenomeen, maar een structureel onderdeel van de sociale zekerheid.
Voor beleidsmakers - die enkel denken in cijfers en spreadsheets - is dat een budgettaire uitdaging. Voor tegenstanders van de hervorming is het net een bewijs van hoe breed de nood is.
Wat hebben we vandaag geleerd
Wat begint als een technisch voorstel over toekenningsvoorwaarden, evolueert razendsnel naar een ideologisch conflict over de toekomst van de sociale zekerheid.
De vraag is niet alleen hoe er bespaard moet worden, maar vooral op wie.
En precies daar wordt het politiek explosief.
(Foto: Didier Lebrun/Photo News)
