Hoe het grote geld deuren blijft vinden die voor jou onvindbaar, of dicht zijn.
Begin deze maand verdubbelde de jaarlijkse taks op je effectenrekening. Van 0,15 naar 0,3 procent. Niet wereldschokkend, maar het is er weer eentje. Jij hebt geen keuze: de bank houdt het in, de fiscus int het, en daarmee is de kous af. Zo werkt dat, voor jou.
Voor de 50 rijkste families van dit land werkt dat anders. Die betalen die taks gewoon niet. Niet omdat ze de wet overtreden, maar omdat ze een adres hebben. In Luxemburg. Een brievenbus volstaat.
Eenennegentig miljard
De cijfers komen van De Tijd. Samen met Le Soir legden ze de hand op meer dan 32.000 gegevens uit het Luxemburgse register van uiteindelijke begunstigden. En wat blijkt: 42 van de 50 rijkste families van België zijn begunstigde van financiële constructies in het groothertogdom. Bij de rijkste 100 zijn het er 64 — twee op de drie. Samen goed voor 416 vennootschappen met 91 miljard euro op de balans.
Eenennegentig miljard. In aandelen, cash, vastgoed, een jacht hier en daar, een privévliegtuigje, een portefeuille topwijnen. Geparkeerd op zo'n 200 kilometer van Brussel, in een land waar de regels soepel zijn en de belastingen optioneel lijken.
In totaal zijn 9.800 Belgen de begunstigde van 11.191 Luxemburgse vennootschappen. Eén op de tien dossiers in het hele Luxemburgse register gaat over een landgenoot. Alleen de Fransen en de Luxemburgers zelf doen beter. Een bescheiden bronzen medaille in de discipline waarin niemand wil zeggen dat hij meedoet.
De magie van de postbus
Het meest opvallende cijfer gaat echter niet over Luxemburg zelf, maar over de aard van de constructies.
Volgens het onderzoek gebruiken 52 van de honderd rijkste families samen 307 zuivere postbusvennootschappen. Structuren zonder personeel. Zonder noemenswaardige operationele activiteit. Vaak gevestigd op adressen die gedeeld worden met honderden of zelfs duizenden andere bedrijven.
Sommige van die vennootschappen beheren honderden miljoenen euro's. Andere zelfs meer dan een miljard.
Wanneer journalisten die adressen bezochten, kwamen ze terecht bij belastingadviseurs, trustkantoren, administratieve dienstverleners of gewone kantoorgebouwen waar letterlijk duizenden ondernemingen hetzelfde adres delen.
Voor de modale Belg is een brievenbus een plaats waar facturen binnenkomen. Voor de superrijken een strategisch instrument voor vermogensbeheer.
Ook Marc Coucke duikt op
Een opvallende naam in het dossier is die van ondernemer Marc Coucke.
Jaren geleden verklaarde hij nog dat hij "uit principe" wegbleef uit Luxemburg. België had hem kansen gegeven en daarom wilde hij zijn activiteiten hier houden.
Vandaag blijkt hij toch begunstigde te zijn van meerdere Luxemburgse vennootschappen.
Volgens Coucke gaat het om internationale fondsen die volgens Luxemburgs recht georganiseerd zijn en daarom logisch in Luxemburg worden ondergebracht. Hij benadrukt dat de structuren volledig transparant zijn en vanuit zijn investeringsmaatschappij Alychlo worden gecontroleerd.
Dat kan allemaal perfect correct zijn.
Maar het illustreert wel hoe zelfs ondernemers die vroeger openlijk afstand namen van Luxemburg uiteindelijk toch in het Groothertogdom terechtkomen zodra de bedragen groot genoeg worden.
Legaal? Ja. Maar daarmee stopt het debat niet.
Laat één zaak duidelijk zijn: uit het onderzoek blijkt niet dat al deze constructies illegaal zijn.
Integendeel. Veel Luxemburgse holdings, fondsen en vennootschappen opereren volledig binnen de wettelijke grenzen.
Maar daar zit precies de kern van het maatschappelijke debat.
Want wanneer gewone burgers steeds meer belastingen betalen, wanneer spaarders nieuwe taksen zien verschijnen en wanneer elke fiscale optimalisatie van een kleine zelfstandige kritisch wordt bekeken, dan rijst de vraag waarom vermogens van miljarden euro's probleemloos kunnen verhuizen naar constructies die vaak nauwelijks meer zijn dan een juridische verpakking.
Fiscalisten wijzen erop dat Luxemburg onder meer aantrekkelijk blijft vanwege stabielere regelgeving, specifieke beleggingsfondsen en een voorspelbaarder fiscaal klimaat.
Met andere woorden: rijke families vertrouwen Luxemburg soms meer dan België.
Dat alleen al zou beleidsmakers moeten verontrusten.
Twee snelheden
Het onderzoek legt uiteindelijk niet alleen een financieel verhaal bloot, maar ook een psychologisch probleem.
Belgen krijgen steeds vaker het gevoel dat er twee fiscale snelheden bestaan.
Eén voor wie een loonbrief ontvangt, een belastingaangifte invult en hoopt geen fout te maken.
En één voor wie zich kan omringen met fiscalisten, advocaten, vermogensbeheerders en internationale structuren.
De eerste krijgt een brief als er honderd euro ontbreekt.
De tweede krijgt een Luxemburgse holding.
Of een fonds.
Of een postbus.
Of, als het echt goed gaat, een combinatie van alle drie.
De echte vraag
Misschien zijn veel van deze constructies perfect legaal. Misschien worden alle verschuldigde belastingen netjes betaald. Misschien klopt elk document tot achter de komma.
Maar dan blijft nog altijd één vraag overeind.
Als een gewone belastingbetaler zijn fiscale zaken moet kunnen uitleggen aan de overheid, waarom zou dat voor miljardenconstructies anders zijn?
Want uiteindelijk gaat dit niet alleen over Luxemburg.
Het gaat over vertrouwen.
En dat vertrouwen krijgt telkens opnieuw een knauw wanneer de gemiddelde Belg de indruk krijgt dat de fiscus bijzonder streng is voor wie weinig manoeuvreerruimte heeft, maar opvallend begripvol wordt zodra de bedragen voldoende groot zijn en de postbus in Luxemburg staat.
(Foto: Didier Lebrun/Photo News)
