Geen extra ingrepen om de overbevolking in de gevangenissen op te lossen.
De collectieve noodkreet van gevangenisdirecteurs is voor Justitieminster Annelies Verlinden (CD&V) geen reden om van koers te veranderen. Ondanks de dramatische cijfers over overbevolking en de dagelijkse grondslapers in zowat alle Belgische gevangenissen, kiest de minister ervoor geen bijkomende noodmaatregelen te nemen. De roep om snelle oplossingen botst op de harde politieke realiteit: het evenwicht tussen veiligheid en detentiebeleid blijft een onwrikbaar strijdpunt.
Overvolle cellen als protest
In Mechelen - de meest overbevolkte gevangenis van het land - werd donderdag actie gevoerd. Het personeel bouwde voor de gevangenispoort een cel op ware grootte na, bedoeld voor één persoon maar in realiteit gevuld met drie of meer gedetineerden. Het moest aan Annelies de boodschap brengen dat de situatie onhoudbaar is geworden.
De gevangenis van Mechelen beschikt officieel over 84 plaatsen, maar huisvest intussen rond de 150 gedetineerden. Duo-cellen werden trio-cellen, trio’s groeiden uit tot kwartetten, op de vloer liggen dagelijks extra matrassen. De uitzondering is de standaard geworden.
Nationale crisis
Het probleem beperkt zich niet tot Mechelen. Landelijk zitten meer dan 2.000 mensen te veel in de gevangenis, waarvan ruim 350 gedetineerden noodgedwongen op een matras op de grond slapen. De gezamenlijke open brief van gevangenisdirecteurs deze week moest het signaal versterken: zonder onmiddellijke ingrepen loopt het systeem vast.
Zelfs de top van het Gevangeniswezen pleitte voor uitzonderingsmaatregelen, zoals een collectieve genade waarbij gevangenen die kort voor hun strafuitvoering staan versneld zouden vrijkomen. Een voorstel dat Verlinden resoluut afwijst.
Genade is geen optie
Volgens de minister is genade enkel bedoeld voor individuele correcties, niet als structurele oplossing. Daarmee negeert ze het voorstel van haar administratie en slaat ze de deur dicht voor een snelle verlichting van de druk.
Politieke blokkade
Elke versoepeling in de strafuitvoering stuit op weerstand bij rechtse coalitiepartners, die elk signaal van “laksheid tegenover criminelen” politiek onverdedigbaar achten. Het risico op incidenten – zoals een recidive die een drama veroorzaakt vergelijkbaar met de zaak-Julie Van Espen – weegt zwaarder dan de verzuchtingen van gevangenisdirecteurs.
Daarmee houdt Verlinden vast aan haar bestaande aanpak: taskforces en werkgroepen die moeten werken aan structurele hervormingen, zoals de versnelde uitwijzing van buitenlandse gedetineerden, de doorstroom van geïnterneerden en de bouw van nieuwe gevangenissen. Maar deze maatregelen zijn traag en complex, terwijl de capaciteitstekorten acuut en instant zijn.
1 miljard of chaos
De minister grijpt de acties wel aan om haar begrotingsvraag kracht bij te zetten. Ze eist 1 miljard euro extra om de plannen op te schalen en spreekt over een justitie die “met één hand op de rug moet boksen” zonder bijkomende middelen. Maar de kans dat dit miljard effectief wordt vrijgemaakt is klein, nu de federale regering opnieuw miljardenbesparingen voorbereidt en Theo Francken al met de centen is gaan lopen.
In regeringskringen klinkt bovendien kritiek dat Verlinden te traag werk maakt van bestaande afspraken, zoals het uitwerken van buitenlandse detentiecapaciteit of het terugsturen van Marokkaanse gedetineerden naar hun thuisland.
Noodwet als enig vangnet
Voorlopig blijft enkel de eerder ingevoerde noodwet van kracht, die strafuitvoeringsrechters de mogelijkheid geeft om sneller vrijlatingen of enkelbanden toe te kennen. Volgens de minister zijn al 700 dossiers ingediend, maar niet elk dossier leidt tot een effectieve vrijlating.
Vol is vol
De gevangenisdirecteurs zien intussen de situatie verder ontsporen. In Mechelen dreigt de populatie volgende week de symbolische grens van 168 gedetineerden te overschrijden, dubbel zoveel als de officiële capaciteit. Eind oktober kan de druk nog toenemen wanneer 5.600 veroordeelden opnieuw moeten worden opgeroepen, na een tijdelijke uitstelregeling.
Wat wel zeker is: zonder bijkomende ingrepen blijft het 'probleem Belgische gevangenissen een tikkende tijdbom. En kiest Verlinden ervoor de lont niet uit het kruitvat te trekken.
(Foto: Philip Reynaers/Photo News)
