"Trop is teveel en teveel is trop, mevrouw Verlinden."
Het heilig land der vaad’ren – alias België-Belgique-Belgien - heeft er een nieuwe crisis bij: de gevangenisdirecteurs gaan staken. Het klinkt niet als nieuws, want dit een verhaal ettert al jaren onderhuids: onze gevangenissen lopen letterlijk uit hun voegen. Donderdag leggen alle gevangenisdirecteurs in het land het werk neer. Nee, niet om loonsverhogingen te eisen of betere voorwaarden te bedingen, maar uit pure wanhoop. De omstandigheden waarin personeel én gedetineerden moeten leven, zijn volgens hen simpelweg onhoudbaar. Punt.
Matras op de grond als standaard
Vandaag telt ons land bijna 360 gevangenen zonder celbed, enkel met een matras op de grond. Dat beeld zegt alles: de cellen zijn overvol, de infrastructuur krakend oud en het personeel uitgeput. Volgens de Federatie van Gevangenisdirecteurs is de grens al lang overschreden. “Iedereen die de gevangenis binnenkomt, zelfs om te werken, loopt vandaag detentieschade op”, schrijven ze. Dat betekent dat het verblijf niet alleen straf is, maar ook fysieke, sociale en psychische schade veroorzaakt — bij gevangenen én bij werknemers.
Politieke doofheid
Het is niet de eerste keer dat de directeurs alarm slaan. Al in juli waarschuwden ze voor de nakende chaos, maar uit de Wetstraat kwam nauwelijks reactie. Opnieuw beloftes, plannen die pas binnen jaren enig effect zullen hebben, en ondertussen moet het personeel elke dag brandjes blussen. De directeurs zien geen andere uitweg meer en stappen donderdag zelf de straat op. Een ongezien signaal: de hoogste verantwoordelijken voor het gevangeniswezen protesteren tegen hun eigen overheid.
Hun eis is radicaal maar duidelijk: zolang er geen structurele oplossing komt, moet voor elke nieuwe gedetineerde die toekomt, minstens twee anderen vervroegd worden vrijgelaten. Het klinkt onrealistisch, maar het illustreert de ernst van de situatie: de gevangenissen zijn vol, punt.
Artsen spreken van schending van de mensenrechten
Daarbovenop klinkt nu ook de stem van de Orde van Artsen, en die is vernietigend. In een officieel advies stelt de Orde dat het fundamentele recht op gezondheidszorg in de gevangenissen “op ontoelaatbare wijze geschonden” wordt. Artsen moeten patiënten onderzoeken in gangen zonder privacy, via een luikje in de celdeur of zelfs onderzoeken weigeren omdat er simpelweg geen personeel beschikbaar is. Ernstige aandoeningen worden daardoor te laat ontdekt, met alle gevolgen van dien.
De Orde gaat verder en stelt dat de verantwoordelijkheid voor gezondheidszorg bij de minister van Volksgezondheid hoort, niet bij Justitie. Anders gezegd: haal de medische zorg weg bij minister Verlinden, want onder Justitie kan ze het huidige minimum niet garanderen.
Personeel op de knieën
Ook de cipiersvakbonden steunen de directeurs. “Deze actie is ongezien en toont hoe diep de wanhoop zit,” zegt ACOD’er Robby De Kaey. Het personeel valt steeds vaker uit door ziekte of burn-out. Wat overblijft, draait overuren in omstandigheden die allang niet meer aanvaardbaar zijn.
Structureel falen
De Belgische gevangenissen zijn al jaren een open wonde. Nieuwe gevangenissen worden beloofd, maar tegen de tijd dat ze klaar zijn, zijn ze opnieuw te klein. Ondertussen schuiven ministers het dossier voor zich uit en proberen ze met cosmetische ingrepen de illusie van controle te bewaren. De realiteit is dat ons land gevangenissen heeft die niet langer beantwoorden aan de minimale normen van een rechtsstaat.
De maat is vol
Wanneer gevangenisdirecteurs, cipiers én artsen samen de noodklok luiden, is dat geen signaal dat genegeerd kan worden. En toch kijkt de politiek liever weg, bang om keuzes te maken die onpopulair of duur zijn. De Belgische gevangenissen zijn vandaag niet alleen overvol, ze zijn een symbool van een falend beleid dat vastzit tussen goede bedoelingen en politieke inertie. En dus luidt de harde conclusie: het systeem trekt het niet meer.
(Foto: PD)
