Bart De Wever is nog maar net aan zijn zoektocht naar ongeveer 10 miljard euro begonnen of Georges-Louis Bouchez komt al langs met opmerkelijk nieuws: volgens de MR-voorzitter kan er voor 17 miljard euro worden bespaard, zonder de btw te verhogen, nieuwe belastingen in te voeren of de geplande lastenverlaging te schrappen. Mocht iemand in de Wetstraat zich dus afvragen waar dat geld ligt: Bouchez beweert dat De Wever daarvoor niet noodzakelijk opnieuw in de portefeuille van de Belg moeten graaien. Wel moeten onder meer de overheid, de politiek, de gezondheidszorg en zelfs het aantal treinstations op dieet.
De federale begroting kleurt ondertussen zo rood dat zelfs de knalrode kameraden van links er stilaan jaloers op kunnen worden. Premier Bart De Wever is daarom met zijn vicepremiers begonnen aan individuele gesprekken over de maatregelen die straks tijdens de echte begrotingsonderhandelingen op tafel kunnen komen. Er moet ongeveer 10 miljard euro worden gevonden en zoals dat in België traditie is, duurt het nooit lang voor iemand begint te kijken of er bij de burger nog ergens een muntstuk tussen de kussens van de zetel ligt. De voorbije dagen passeerden onder meer een mogelijke btw-hervorming en het systeem van de salariswagens.
Bij MR hebben ze blijkbaar een andere route met bestemming ‘miljarden’ op Google Maps ingegeven. Partijvoorzitter Georges-Louis Bouchez zegt dat zijn partij een plan klaar heeft waarmee liefst 17 miljard euro kan worden gevonden, terwijl hij tegelijk een btw-verhoging, extra belastingen én het schrappen van de geplande lastenverlaging afwijst.
Dat klinkt bijna verdacht aantrekkelijk. België zoekt tien miljard, Bouchez vindt er zeventien en niemand hoeft daarvoor meer belastingen te betalen. Als hij straks ook nog over broden en vissen begint, gaan we toch even checken of de man geen sandalen draagt.
Eerst eens kijken naar de overheid zelf
De grote gedachte achter het voorstel van Bouchez is behoorlijk eenvoudig: voordat de regering opnieuw inkomsten bij elkaar probeert te zoeken, moet ze volgens hem veel harder kijken naar wat de overheid zelf uitgeeft. Daarbij ontsnapt ook de politieke klasse niet aan de vermageringskuur. Minder parlementsleden en ministers, meer gemeentefusies en uiteindelijk komaf maken met de provincies behoren tot zijn recepten. Ook de versnippering van bevoegdheden moet eraan geloven.
Bouchez geeft daar zelf een mooi Belgisch voorbeeld van. De Franse Gemeenschap beschikt volgens hem over een attaché in Vietnam en eentje in Chili, terwijl België daar uiteraard al diplomatieke vertegenwoordiging heeft. Zijn vraag is dan ook waarom dat allemaal dubbel moet worden georganiseerd.
Wie België een beetje kent, weet dat je met die redenering vrij snel een paar maanden zoet bent. We hebben nu eenmaal een land waarin een bevoegdheid pas helemaal af is wanneer minstens drie regeringen, twee ministers, een agentschap en ergens een intercommunale ermee bezig zijn.
Bouchez wil ook het ambtenarenapparaat verder afslanken. Er is vandaag al sprake van het niet vervangen van drie op de vijf ambtenaren die vertrekken, maar volgens de MR-voorzitter mag er nog een stap verder worden gegaan, onder meer door artificiële intelligentie meer taken te laten uitvoeren.
Daarmee heeft AI na programmeurs en grafisch ontwerpers nu blijkbaar ook de Belgische administratie ontdekt. Als ChatGPT binnenkort zelf formulier 273B kan weigeren omdat vakje 17c niet correct werd ingevuld, weten we dat de revolutie voltooid is.
Ook in de gezondheidszorg denkt Bouchez geld te kunnen vinden. Hij spreekt over “kolossale misbruiken”, vindt het Belgische ziekenhuislandschap nog altijd te groot en stelt bovendien de omvang van de groep mensen met recht op een verhoogde tegemoetkoming ter discussie. Veel concrete cijfers over wat ieder van die ingrepen afzonderlijk moet opleveren, zijn voorlopig nog niet bekend.
Daarnaast kijkt MR naar Justitie en het openbaar vervoer. Bouchez wil minder gerechtsgebouwen en een forse vermindering van het aantal treinstations. Dat laatste zal bij de NMBS ongetwijfeld interessante discussies opleveren, want een station sluiten is theorie vrij eenvoudig totdat, blijkt dat er ook daadwerkelijk mensen zijn die daar iedere ochtend een trein nemen.
Ook de gevangenissen komen in beeld. Bouchez wijst op het grote aantal gedetineerden zonder wettig verblijf en wil meer van hen terugsturen. Dat kost volgens hem aanvankelijk geld, maar zou uiteindelijk ook een financieel voordeel en een ontradend effect moeten opleveren.
Het is dus geen plan waarbij ergens één magische pot van 17 miljard wordt opengetrokken. Bouchez zoekt het bedrag in een brede hervorming van de manier waarop België zichzelf organiseert en geld uitgeeft, van gezondheidszorg en ambtenaren tot politieke structuren, justitie en openbaar vervoer.
En daar zit voorlopig ook het grote vraagteken. De voorstellen die nu bekend zijn, bevatten nog weinig details over hoeveel iedere maatregel afzonderlijk moet opleveren en binnen welke termijn die volledige 17 miljard gerealiseerd zou worden. Bouchez erkent bovendien zelf dat verschillende maatregelen de begroting niet onmiddellijk zullen helpen.
Zijn redenering is dat België ook structurele maatregelen moet nemen die de financiële markten geruststellen. Wanneer investeerders geloven dat de Belgische overheidsfinanciën op langere termijn opnieuw onder controle komen, kan dat volgens hem helpen voorkomen dat de rente op de enorme staatsschuld verder stijgt. Dat een deel van de financiële opbrengst pas later zichtbaar wordt, vindt Bouchez daarom geen probleem.
Dat is een belangrijk verschil met de indruk die het cijfer van 17 miljard op het eerste gezicht wekt. De Wever zoekt geld om een concreet begrotingsgat dicht te rijden, terwijl een deel van de miljarden van Bouchez uit structurele hervormingen moet komen waarvan de opbrengst pas later zichtbaar kan worden. Met andere woorden: Bart hoeft zijn witte kaftje voorlopig nog niet bij het oud papier te leggen.
Politiek is het voorstel niettemin interessant omdat Bouchez een fundamenteel andere vraag op tafel legt. Terwijl bij begrotingsdiscussies al snel wordt gekeken naar btw, fiscale voordelen, salariswagens en andere manieren waarop de overheid meer inkomsten kan krijgen, zegt MR dat er nog miljarden te vinden zijn door de overheid zelf kleiner en goedkoper te maken.
Of het werkelijk 17 miljard euro wordt, zal moeten blijken zodra MR de berekeningen achter het plan volledig op tafel legt. Want minder ministers klinkt heerlijk aan de toog, maar één minister minder betalen brengt de Belgische begroting natuurlijk niet plots in evenwicht. Hetzelfde geldt voor stations, ambtenaren en provincies: uiteindelijk moet onder ieder voorstel een bedrag staan.
Toch wordt het voor de komende begrotingsonderhandelingen een interessante tegenstelling. Aan de ene kant ligt een wit kaftje waarin wordt gezocht naar ongeveer 10 miljard euro en waarbij allerlei fiscale pistes circuleren. Aan de andere kant staat Bouchez met de boodschap dat hij 17 miljard kan vinden zonder één nieuwe belasting in te voeren.
Als zijn rekening klopt, zal men in de Wetstraat moeilijk kunnen doen alsof ze hem niet gezien hebben. En als ze niet klopt, weten we tenminste waar België zijn eerste besparing kan realiseren: op de rekenmachine van de MR.
