Welzijnsminister Caroline Gennez gaat niet voor welzijn, maar voor controle en betutteling.
De Vlaamse regering wil met een nieuw actieplan de al jaren aanhoudende wachtlijsten voor mensen met een handicap aanpakken. Minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) belooft met haar hervorming een “eerlijker en voorspelbaarder systeem”. Maar de kritiek is bijzonder scherp, zowel bij belangenorganisaties als bij mensen die zelf leven met een beperking. Zij vrezen vooral verlies aan keuzevrijheid en spreken van een terugkeer naar een “betuttelend en achterhaald model”.
Wachtlijsten blijven groeien, ondanks stijgende steun
Vlaanderen telt intussen ruim 105.000 personen met een handicap die gebruik maken van ondersteuning via het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH). Een derde daarvan beschikt over een persoonsvolgend budget, waarmee ze hun zorg zelf organiseren en inkopen. Maar ondanks de toename van het aantal toegekende budgetten, blijven de wachtlijsten jaar na jaar aangroeien. Eind 2024 stonden 18.261 mensen officieel op de lijst. Ze hebben wél recht op steun, maar er is simpelweg geen geld beschikbaar.
De verdeling gebeurt vandaag op basis van prioriteitengroepen. Mensen bij wie de nood hoog is of waar de draagkracht van het gezin onder druk staat, schuiven voor. In praktijk betekent dit dat sommigen al meer dan 20 jaar wachten op de zorg waar ze wettelijk recht op hebben.
Nieuwe indeling op basis van ‘zorgniveau’
Minister Gennez stelt nu een hervorming voor die het systeem grondiger moet reorganiseren. In de toekomst zal niet langer de dringendheid van de hulpvraag bepalend zijn, maar de intensiteit van de zorgbehoefte. Die verschuiving moet leiden tot een classificatie op basis van ‘zorgniveaus’.
Daarnaast wordt het persoonsvolgend budget – dat tot nu toe ook toegankelijk was voor mensen met lichte beperkingen – voortaan voorbehouden voor wie intensieve zorg nodig heeft. Mensen met lichtere noden worden doorverwezen naar zogenaamde rechtstreeks toegankelijke hulp zoals dagopvang, begeleid wonen of ondersteuning via erkende zorginstellingen.
Gennez trekt daar 478 miljoen euro extra voor uit, met als doel het systeem eerlijker te maken en “duizenden mensen sneller passende hulp te bieden”. Volgens haar kabinet zullen er ook geen nieuwe namen meer aan de wachtlijsten worden toegevoegd: enkel wanneer er effectief budget beschikbaar is, zal een toekenning plaatsvinden.
Organisaties en gebruikers reageren verbolgen
De hervorming wordt onthaald op een storm van kritiek. Belangenvereniging GRIP, die opkomt voor gelijke rechten van mensen met een beperking, spreekt van een fundamentele breuk met het beleid van de voorbije jaren. “De kracht van het persoonsvolgend budget zit in het principe dat de persoon zélf beslist welke hulp hij of zij nodig heeft, en bij wie die wordt ingekocht”, zegt voorzitter Luc Demarez in ‘Het Nieuwsblad’. “Wat Gennez nu voorstelt, keert terug naar een aanbodgestuurde logica waarin de overheid of de instelling bepaalt wat je krijgt.”
Volgens GRIP is het nieuwe systeem niet alleen een stap terug, maar dreigt het ook de maatschappelijke integratie van mensen met een beperking te ondermijnen. “Wie zélf assistentie kan aanwerven, kan ook vlotter studeren, werken of zich verplaatsen. Dat emanciperend effect verdwijnt als mensen verplicht worden om afhankelijk te zijn van erkende diensten met vaste omkadering.”
Slotbalans: zorg op maat, tenzij het budget anders bepaalt
De doelstelling van het nieuwe actieplan – sneller en beter hulp bieden aan wie het nodig heeft – is op papier verdedigbaar. Maar de manier waarop die hulp wordt herverdeeld, legt een fundamenteel verschil in visie bloot. Voor minister Gennez moet het systeem efficiënter. Voor gebruikers en belangenverenigingen gaat het vooral over wie aan het stuur zit van hun leven: zijzelf of de overheid. En net op dat punt lijkt het actieplan eerder te centraliseren dan te versterken.
De wachtlijsten aanpakken door de lat voor toegang tot zelfbestuur hoger te leggen: voor velen voelt het als een oplossing die structureel tekort schiet, en moreel achterhaald is.
(Bert Van Den Broucke/Photo News)
