Vlaanderen wil af van de versnipperde godsdienstlessen, de miniklasjes en de leerkrachten die van school naar school pendelen. Eén probleem: de grondwet verbiedt het. Welkom in België.
Het plan was simpel. België maakte het ingewikkeld.
Twee uur godsdienst per week, verplicht, voor elke leerling in het officiële onderwijs. Rooms-katholiek, protestants, islamitisch, joods, orthodox, anglicaans of vrijzinnig humanistisch — elke overtuiging krijgt zijn eigen lesje, zijn eigen leerkracht, zijn eigen miniklasje met soms een handvol leerlingen.
Het resultaat: een logistieke nachtmerrie van versnipperde uurroosters, leerkrachten die tussen scholen pendelen als bezorgers zonder pakket, en klassen die worden opgesplitst voor vakken die in de praktijk weinig voorstellen.
Zuhal Demir wilde daar komaf mee maken. De twee godsdiensturen zouden worden vervangen door één vak interlevensbeschouwelijke dialoog — iedereen samen in de klas, één leerkracht, één uur. Logisch, efficiënt, modern.
Maar in artikel 24 van de grondwet staat dat elke leerling recht heeft op religieus onderwijs. En de grondwet is de grondwet.
Plan A was dus al meteen dood.
Plan B was zachter. De Raad van State vond ook dat te hard.
Demir schakelde terug. Geen afschaffing van de godsdienstles, maar flexibilisering. Scholen zouden de twee wekelijkse uren mogen bundelen in grotere blokken — twee weken samen, of één keer per maand. Samenwerken tussen scholen, minder pendelen, minder miniklasjes.
Redelijk voorstel. Juridisch toch niet houdbaar, oordeelde de Raad van State. In zo'n flexibel systeem kan niet alle verplichte leerstof worden behandeld, waardoor de rechten en vrijheden van leerlingen in het gedrang komen.
"Het is echt wel een heel dik advies", zei Demir donderdag in het Vlaams Parlement, met de toon van iemand die een muur heeft geraakt en de muur niet heeft gevoeld bewegen.
Plan B is on hold. Iedereen vermoedt dat on hold definitief betekent.
1.300 jobs gered. 80 miljoen euro weg.
De vakbonden zijn tevreden. De hervorming zou 1.300 voltijdse jobs hebben gekost — leerkrachten godsdienst die overbodig werden in een geflexibiliseerd systeem. Die jobs blijven nu behouden.
Maar de besparing die de Vlaamse regering had ingecalculeerd — eerst geraamd op 100 miljoen euro per jaar, later bijgesteld naar 80,5 miljoen — valt nu in het water. Demir zal die miljoenen ergens anders vandaan moeten halen. Waar precies, daar is ze nog niet over uitgepraat.
Rond de besparingen kan de minister alleszins niet heen. Die staan in het regeerakkoord. De rekening klopt dus nog niet.
De grondwet herschrijven. Alleen hebben ze daar de Kamer voor nodig.
Binnen de Vlaamse meerderheid groeit de overtuiging dat er onder de huidige grondwet niets meer valt te hervormen aan de godsdienstles. N-VA en Vooruit zijn bereid om artikel 24 te herzien — de grondwetsbepaling die de vrijheid van onderwijs en het recht op religieus onderwijs vastlegt.
N-VA-parlementslid Manu Diericx pleit al langer voor een update. Vooruit heeft "geen taboes", aldus Gianna Werbrouck. CD&V, de eeuwige bewaker van het vrije onderwijs en de katholieke zuil, heeft traditioneel meer moeite met dat soort uitspraken — al zei niemand van CD&V deze week expliciet nee.
Maar Vlaanderen kan de Belgische grondwet niet op eigen houtje herschrijven. Daarvoor is een tweederdemeerderheid nodig in de federale Kamer. Met alle Belgische partijen samen aan tafel. Inclusief diegenen die ook geen taboes hebben, maar andere.
Veel succes.
Wat er overblijft
Een minister die twee keer heeft gebotst op dezelfde muur en nu staat te kijken naar een gat in de begroting. Een grondwet die dateert van een tijdperk waarin niemand had voorzien dat België ooit een debat zou voeren over interlevensbeschouwelijke dialoog. Een besparingsdoelstelling die nergens naartoe is gegaan. En 1.300 leerkrachten godsdienst die deze week voor het eerst in maanden rustig hebben kunnen slapen.
De godsdienstles blijft. België blijft België.
(Foto: Philip Reynaers/Photo News)
