In de Vlaamse mediawereld bestaan drie zekerheden. Eén: Christian Van Thillo wordt nooit nat als het regent. Twee: wie kritiek durft te uiten, wordt door zijn advocaten als een mug van de muur gemept. Drie: wie ooit met hem samenwerkte, mag daar de rest van zijn leven niet meer over praten. Tenzij het lief is, braaf is en goed is voor de koers. Dat laatste is geen metafoor. Dat is letterlijk hoe het systeem is gebouwd.
De zaak-Guido: vier miljoen redenen om te zwijgen
De saga rond Guido Van Liefferinge, nochtans de man die Van Thillo mee rijk en machtig heeft gemaakt, legt een waarheid bloot waar bijna niemand iets durft over te schrijven: in de Belgische mediasector wordt stilte gekocht, afgedwongen, afbetaald en contractueel verankerd. Een kwarteeuw geleden waren Van Liefferinge en Van Thillo bijna Siamese tweelingen: Joepie, Dag Allemaal, Goed Gevoel, TV Familie… Guido leverde de titels, Van Thillo de uitgeverij. De persen draaiden, de kassa ook. Tot Van Liefferinge in De Tijd net iets te eerlijk vertelde hoe het er intern aan toe ging.
De reactie was niet: “Kom, we praten dat uit.” De reactie was: “U mag vertrekken.” Niet met een bloemetje en een handdruk, maar met de volle Hollywood-behandeling: advocaten, dading, zwijgclausules, dreiging, publicaties intrekken. De Persgroep (nu DPG) maakte één ding duidelijk: over ons schrijf je niet, tenzij wij het vragen.
In 2015 kwam er een grote dading. Van Liefferinge kreeg bijna vier miljoen euro. Een smak geld – maar geen cadeautje. De prijs: hij moest afstand doen van zowat alles wat hij nog over DPG en Van Thillo te vertellen had. Zijn boek uit 2006 moest uit roulatie. Nieuwe boeken over De Persgroep of haar aandeelhouders? Verboten. Kritiek? Helemaal uit den boze.
In de dading stond het bijna poëtisch verwoord: hij mocht “geen uitspraken meer doen of standpunten innemen over De Persgroep, haar redacties, management en aandeelhouders”. Met andere woorden: zwijgen, of betalen.
Man bijt Van Thillo? Niet in dit land
Guido liet zich niet volledig monddood maken. Hij dacht (naïef, zo bleek al snel) dat een dading over een oud conflict niet kon betekenen dat hij tot in de eeuwigheid gecensureerd werd. Hij begon opnieuw te schrijven.
Niet eens met een wraakboek vol roddels, maar met wat hij zelf een autobiografie noemde: Man bijt Van Thillo. Tegelijk startte hij de blog Man Bijt Media, waar hij eindelijk deed wat in dit land bijna niemand durft: mediakritiek leveren op de grootste mediagroep van het land.
Dat duurde niet lang. DPG en de holding achter de familie Van Thillo trokken opnieuw naar de rechtbank. Dit keer ging het niet meer over geld, maar over zijn stem. Ze vroegen een verbod op het boek, een verbod op promotie, en zelfs een verbod op blogposts die nog maar naar hen verwezen. En ze kregen gelijk. Eerst in kort geding, daarna ten gronde: de Brusselse ondernemingsrechtbank oordeelde dat de dading afdwingbaar was. Guido had getekend, dus Guido moest zwijgen. Punt. Dat hij die dading signeerde na vijftien jaar juridisch gehakketak en oorlogsmoeheid? Detail. Dat de dading neerkomt op een quasi totale muilkorf? Randinformatie.
Het resultaat is ronduit hallucinant: een 80-plusser mag zijn eigen levensverhaal niet meer publiceren omdat één familie niet wil dat hun naam erin voorkomt. Hij mag nog wel ademen, maar over de helft van zijn carrière niet meer praten.
Ducttape en NDA’s: de nieuwe redactiethuisstijl
De zaak-Guido is geen bizar ongelukje in een verder gezond ecosysteem. Ze is een spiegel. Wat die spiegel laat zien: wie met interne verhalen over DPG Media naar buiten wil komen, wordt juridisch gesmoord lang voor een journalist het woord “bron” kan uitspreken. Wie vertrekt, krijgt een cheque. Niet als bedanking, maar als knevel: “Hier is je geld. Vanaf nu zwijg je.”
Non-disclosure agreements (NDA’s) zijn de nieuwe huisstijl. Ducttape in Word-formaat. In andere sectoren zou zoiets een schandaal zijn. In de media is het “standaardpraktijk”.
En net die bedrijven publiceren elk jaar odes aan transparantie over klokkenluiders in bedrijven, over politici die dingen verbergen, over machtsmisbruik elders. Maar als iemand iets wil zeggen over hen? Dan is transparantie plots een “bedreiging voor de bedrijfscontinuïteit”.
De gecontroleerde waarheid: wie het nieuws maakt, maakt de werkelijkheid
DPG en Mediahuis bezitten samen het grootste deel van ons nieuwskanaal: kranten, tv-zenders, radio, magazines, websites, nieuwsapps, pushberichten, sociale media-accounts van redacties. Zij bepalen wat “breaking” is, wat “fake news” is, wie vandaag de boeman is en wie morgen wordt witgewassen. Ze vertellen jou elke dag hoe de wereld eruitziet. Maar niemand mag vertellen hoe hún wereld eruitziet.
Als een DPG-journalist een kritisch onderzoek doet naar seksuele intimidatie in de cultuursector, is dat “maatschappelijk relevant”. Als iemand diezelfde journalist vertelt dat op de eigen redactievloer jarenlang gelijkaardige dingen zijn toegedekt? Dan is dat “aanleiding voor een vertrouwelijk gesprek”. En wie al eens een “vertrouwelijk gesprek” heeft gehad met HR in de mediabubbel, weet: dat is meestal de voorlaatste halte richting uitgang.
Het gevolg: er lekken geen interne verhalen. Niet omdat ze er niet zijn, maar omdat iedereen die ze kent, een document heeft getekend waarin staat hoeveel hij of zij moet betalen als er ooit iets naar buiten komt.
Wie de inhoud bepaalt, bepaalt de werkelijkheid. En wie de werkelijkheid beheert, beheert de macht.
700 miljoen redenen om heel stil te zijn
Neem de fraudezaak rond de krantenbedeling. Een aanbesteding van ongeveer 700 miljoen euro, onder tafel gemaakte afspraken, uitgevers die samenzitten met Bpost en een concurrent laten “terugtrekken” in ruil voor een deel van de koek. Een case waar je in een gezond medialandschap wekenlang voorpagina’s mee vult.
Wat gebeurde er? De Belgische Mededingingsautoriteit gaf DPG Media en Mediahuis miljoenenboetes. Er werd een strafonderzoek opgestart. En daarna (hoe handig!) werd dat strafspoor geseponeerd. Alles werd afgehandeld op het niveau van de mededingingsautoriteit, ver weg van een open zitting met getuigen, mails, notulen en gênante details uit sterrenrestaurant ’t Zilte. En de pers zelf? Die bracht het in fluisterletters.
Wie dacht dat dat een uitschuiver was, begrijpt het systeem niet. Dit was geen glitch, dit wás het systeem. Een systeem waarin je alles mag kapot analyseren, zolang het maar niet over jezelf gaat.
Deals bij kaarslicht, verhalen in de vuilbak
Veel lezers geloven nog altijd dat redacties volledig onafhankelijk werken. Dat journalisten ’s morgens binnensloffen, koffie pakken en gewoon “de waarheid” opschrijven. En ja: voor een deel klopt dat. Zolang het gaat over politiek (zo lang de ‘juiste’ politici maar positief in beeld komen, en de ‘foute’ negatief) sport, showbizz, klimaat (zo lang het klimaat maar naar de knoppen is en dat de schuld is van de vleesetende, op benzine rijdende mens), misdaad, influencers, OnlyFans of de zoveelste dader die “het niet zo bedoeld had”. Maar zodra een verhaal te dicht bij de kern van de macht of een ongemakkelijke waarheid komt, verandert de temperatuur.
Verhalen over topfiguren in de eigen bedrijven, over interne cultuurproblemen, over subsidies die rechtstreeks in de zakken van aandeelhouders verdwijnen, over dubieuze deals tussen mediabedrijven en overheden… die sneuvelen vaak lang voor een eindredacteur ze ziet. Niet omdat ze slecht zijn uitgezocht, maar omdat ze te goed zijn uitgezocht.
Informele deals helpen dat proces. Ministers, mediabazen en lobbyisten die elkaar ontmoeten op diners waar het dessert bescheidener is dan de invloed. Officieel heet dat “netwerken”. In de praktijk is het: afstemmen hoe hard er mag worden gebeten en wie voorlopig met rust gelaten wordt.
Tel daarbij het web van subsidies (distributiesteun, cultuursteun, innovatiecheques, digitale-fondsjes) en je begrijpt waarom niemand zin heeft om het systeem écht open te breken. Wie aan de subsidiekraan zit, zit aan het leven van je krant.
En dan zijn er nog de beroemde telefoontjes, waarvan iedereen in de sector weet dat ze gebeuren. Denk aan het verhaal dat rondzong over de tijd dat Alexander De Croo aan Christian Van Thillo vroeg om een bepaald, gênant dossier waarin een pornoster verwikkeld was gewoon níét te brengen.
Zelfcensuur: de zachtste, maar dodelijkste vorm van censuur
Het mooiste (of lelijkste) is dat er vaak geen expliciet verbod meer nodig is. Zelfcensuur doet het werk. Een journalist voelt perfect aan wanneer een onderwerp “niet opportuun” is. Een chef weet welke verhalen “nu even niet aan de orde” zijn. Een hoofdredacteur is zó lang opgeklommen in het systeem dat hij het niet eens meer als druk ervaart, maar als “realiteitszin”.
In de praktijk komt het neer op dit: alles mag onderzocht worden, zolang er geen bloedspatten op de eigen directiekamer vallen. Het resultaat is een mediabioom dat naar buiten toe de macht controleert, maar zelf de machtigste oncontroleerbare actor in het land is geworden. Twee uitgevers die bepalen wat wij weten, wat wij denken, wie we haten, wie we geloven en, vooral: over wie we nooit iets lezen.
Waarom dit groter is dan één zaak en waarom het wél geschreven moet worden
De fraudezaak rond de krantenbedeling is een symptoom. De dadingen en zwijgclausules rond Van Liefferinge zijn een symptoom. De stille exit van interne critici is een symptoom. De echte ziekte is de symbiose tussen mediaconcentratie, politieke macht en juridische muilkorven. Een systeem waarin kritische stemmen kunnen worden uitgezet met een cheque, een dading, een telefoontje of een subtiele “je weet toch hoe het hier werkt”.
En dat is precies waarom het zo belangrijk is dat dit soort stukken wél verschijnen. Niet omdat wij heilig zijn, of beter dan de rest. Maar omdat bijna niemand anders het nog durft te schrijven. In een land waar twee bedrijven bepalen wat waarheid is, is elke vorm van mediakritiek per definitie een vorm van ongehoorzaamheid. Dus ja: welkom in België. Welkom in de werkelijkheid volgens DPG en Mediahuis. Welkom bij de deals die nooit het daglicht mogen zien, maar we tonen ze tòch.
