Maar is die Raad echt het laatste onpartijdige geweten van het land?
De Raad van State heeft in een voorlopig arrest de beslissing van een examencommissie ongedaan gemaakt om een studente te schorsen wegens mogelijke fraude tijdens het toelatingsexamen tandarts. De commissie verwijderde al vijf kandidaten uit de rangschikking na verdenking van gebruik van chatGPT of wisseling van tabbladen. Eén van 'slimme' spiekers stapte naar de Raad van State, die stelde dat het verlaten van het online platform of wisselen van tabbladen op zich onvoldoende bewijs is om fraude te staven.
Het arrest is een signaal: zelfs in tijden van digitale schijnveiligheid en publieke druk op onderwijsinstellingen, is er een instantie die de rem trekt. Maar dat roept meteen grotere vragen op: wie is de Raad van State precies, en is deze instelling werkelijk het laatste onpartijdige geweten in België?
Wat doet de Raad van State?
De Raad van State is een federaal orgaan met twee hoofdrollen:
- Zij geeft advies over wetsvoorstellen, decreten en reglementen, waarbij juridische kwaliteit, bevoegdheidsgrenzen en grondrechten in de gaten worden gehouden.
- Zij fungeert als de hoogste administratieve rechtbank. Burgers en organisaties kunnen beroep aantekenen tegen bestuurshandelingen die in strijd zijn met het geldende recht.
In de praktijk betekent dit dat de Raad van State zowel een controlemechanisme is tegenover de overheid (via de rechtskolom) als een juridische toetssteen voor wetgeving (via de advocatuur van wetten).
Maar waarom twijfelen aan onpartijdigheid?
- Politieke en bestuurlijke invloeden
Hoewel de Raad van State formeel onafhankelijk is, is haar personeel en benoeming vaak verweven met politieke en staatsstructuren. De benoemingen gebeuren door de koning op voordracht, en de instelling zit temidden van de staatsapparatuur. Dat maakt volledige afstand van politieke invloeden theoretisch, maar praktisch moeilijker. - Beperkte capaciteit tegenover grote dossiers
Uit rapporten blijkt dat de afdeling wetgeving bedreigd wordt door overload: het aantal adviesaanvragen is de voorbije decennia vervijfvoudigd, terwijl het aantal raadsleden nauwelijks groeide.
immoshoppen.be
Dit kan druk zetten op snelheid en diepgang van beslissingen. - Geen ‘laatste rechter’ voor alles
De Raad van State behandelt uitsluitend administratieve arresten. Strafrechtelijke kwesties, burgerlijke geschillen, of grondwettelijke toetsing vallen elders. Hier is dus een limiet: zij is niet het absolute* geweten van rechtspraak in België, maar één cruciale schakel in een veel bredere keten.
Terug naar de zaak van de studente
Het arrest toont dat de Raad van State durft in te grijpen wanneer een examenprocedure juridisch onvoldoende gefundeerd lijkt. Het is een herstelmechanisme voor wie zich door de overheid onterecht geraakt voelt. Maar het toont ook haar afhankelijkheid: het is enkel de administratieve route, geen strafrechtelijke veroordeling voor fraude – het laat veel vragen open over de uiteindelijke feiten.
Dat maakt de conclusie dubbel: ja, de Raad van State verricht waardevol werk door een waarborg te zijn tegenover bestuur en onderwijsinstellingen. Maar nee — we mogen niet vergeten dat “onpartijdig” hier geen synoniem is van “onfeilbaar”.
Wat hebben we vandaag geleerd?
De Raad van State is een hoeksteen van ons systeem: een instelling die de overheid juridisch incheckt en burgers een beroep laat instellen tegen oneigenlijke bestuurshandelingen. In die zin is zij één van de laatste onpartijdige apparaten die nog functioneert naast het politieke spel. Maar zij is niet het absolute, ultieme geweten van ons land — daarvoor is het systeem te complex, de invloed van politiek en capaciteit te groot.
In deze affaire rond de studiente zien we hoe de Raad functioneert: niet als een alwetend instituut, maar als een noodzakelijke correctieinstantie. En misschien is dát precies wat ons eraan herinnert: de democratie heeft geen perfect natuurlijk geweten — enkel instituties die ons beschermen tegen excessen.
In de zaak van de examens gaat het dus niet over wie de regels van het spel heeft overtreden, maar of de regels wel correct waren.
(Foto: Shutterstock)
