Het Hof van Beroep in Antwerpen heeft een opvallend vonnis geveld in de zaak tussen satirisch platform ’t Scheldt, en voormalig Open VLD-woordvoerster Zelfa Madhloum. Waar de website eerder nog veroordeeld werd door de rechtbank van eerste aanleg, kregen ze nu volledig gelijk. Geen fout, geen schade, geen probleem, zo luidt het arrest, dat meteen een stevig precedent schept voor wie maatschappijkritische satire bedrijft in België.
En neen, je hoeft het niet te factchecken in de kranten van deze week, want waar de oorspronkelijke veroordeling nog breed werd uitgesmeerd in de mainstream media, blijft het rond deze overwinning van ’t Scheldt opvallend stil. Satire verkoopt blijkbaar pas goed wanneer ze zogezegd in de fout gaat. Of misschien vinden de gesubsidieerde kranten vrijheid van meningsuiting gevaarlijk: dat kan natuurlijk ook.
Hoge lat voor humor
Volgens het hof moet satire veel kunnen zeggen, zéker over publieke figuren die zich een onkreukbaar imago aanmeten. De juridische lat om satire als ‘fout’ te bestempelen ligt dan ook bijzonder hoog: het gedrag moet zó onzorgvuldig zijn dat geen enkele andere normaal functionerende persoon het had gedaan. In deze zaak? Geen sprake van.
Meer nog: het hof benadrukte de maatschappelijke meerwaarde van satire. Citaat uit het arrest: “Het uittachen van figuren met macht in een politiek bestel heeft een enorme meerwaarde.” (Eerlijk: we hadden het niet beter kunnen verwoorden.)
Goed onderbouwd, geen laster
De artikels van ’t Scheldt, gepubliceerd op 13 juni 2020, 8 juli 2020 en 8 april 2021, haalden stevig uit, maar niet zonder reden. Er werd geput uit openbare bronnen zoals de Kruispuntbank van Ondernemingen, de balanscentrale en het Belgisch Staatsblad. En voor wie dacht dat ze huisadressen gingen publiceren: nee, enkel zakelijke gegevens kwamen aan bod.
De term ‘spookbedrijf’? Die werd gebruikt in de context van beperkte online zichtbaarheid en dus géén beschuldiging van duistere praktijken. Madhloum gaf zelf toe dat haar website “in opbouw was” en “onvolledige informatie bevatte” op het moment van publicatie. Oeps.
Geen fout, geen schade, geen zaak
Het Hof zag dus geen juridische fout, en al helemaal geen concrete schade. Geen reputatieschade, geen financiële schade, geen morele schade. Wat overbleef, was een feitelijk onderbouwd, scherp satirisch artikel. En een procedure die Madhloum nu volledig mag betalen.
Het vonnis verplicht haar tot het vergoeden van de gerechtskosten, met een rechtsplegingsvergoeding van €627,91 per aanleg en €400 rolrecht voor het hoger beroep. Ook de taalkwestie werd netjes volgens de regels gevoerd.
Satire is geen luxe, maar een recht
Het arrest is een verademing voor wie satire bedrijft in tijden waarin alles aanstootgevend lijkt. En vooral: het is een juridische reminder dat satire binnen een democratische samenleving essentieel is, ook als ze bijt.
Een beetje wrang blijft het wel: toen ’t Scheldt de rechtszaak verloor, was dat nieuws voor iedereen. Maar nu de satirici in beroep gelijk krijgen, blijft het bij een fluisterstilte. Alsof de vrijheid van meningsuiting alleen telt zolang ze geen elite op tenen trapt.
