Big Brother bij de fiscus: AI duikt in onze papieren: controle van de controle van de controle.
De Belgische fiscus staat aan de vooravond van een technologisch kantelpunt. Artificiële intelligentie (AI) wordt binnenkort ingezet om belastingaangiften van burgers en bedrijven systematisch te analyseren. Jambon wil fouten én fraude sneller en op grotere schaal opsporen. Maar het debat over privacy en proportionaliteit is direct geopend: dreigt hier een gecontroleerde inspectie of een moderne heksenjacht?
Van datamining naar autonome analyse
Vandaag maakt de fiscus al gebruik van datamining en scraping, waarbij enorme hoeveelheden gegevens uit diverse overheidsdatabanken worden verzameld. Dat stelt de belastingcontroleurs in staat om aangiftes te verifiëren, maar het blijft grotendeels mensenwerk om de informatie te interpreteren.
Professor Michel Maus (VUB) zegt in een gesprek met ‘Het Niewsblad’ dat AI die limiet zal doorbreken. “Waar we nu handmatig inconsistenties moeten traceren, kan AI straks rond de klok controleren op onregelmatigheden, contradicties of ontbrekende gegevens. Het net van de fiscus wordt aanzienlijk fijner en gaten in de controle zullen sterk afnemen.”
Minister Jan Jambon (N-VA) benadrukt dat de invoering van AI gebeurt binnen de grenzen van de privacywetgeving en de AI-act, een Europees kader dat verantwoord gebruik van kunstmatige intelligentie waarborgt.
Bedrijven onder het vergrootglas
De combinatie van AI en de nieuwe verplichte elektronische facturatie vanaf 1 januari zal vooral het bedrijfsleven voelen. Kamerlid Kjell Vander Elst (Open VLD) verwacht dat de fiscus veel eenvoudiger de volledige facturenstroom van een onderneming kan doorlichten. Waar inspecteurs nu nog fysieke dossiers moeten doorploegen, kunnen computers straks zelfstandig miljoenen transacties analyseren.
Ervaren inspecteurs bevestigen: “Tot nu toe blijft veel controle handwerk. AI kan die handenarbeid grotendeels overnemen, waardoor fouten sneller opvallen en de efficiëntie exponentieel toeneemt.”
Grenzen en waarschuwingen
Toch klinkt er voorzichtigheid. Vander Elst waarschuwt dat de combinatie van AI en digitale facturatie niet mag uitmonden in een meedogenloze afstraffing van kleine onnauwkeurigheden. Eerder mislukte experimenten, zoals de vereenvoudigde vooraf ingevulde belastingaangifte, lieten zien dat onnauwkeurigheden ook door de fiscus zelf over het hoofd worden gezien.
Jambon bevestigt dat AI stapsgewijs en via proefprojecten zal worden uitgerold. Pas bij een succesvolle testfase mag de technologie breed worden ingezet. Een exacte timing van de eerste operationele AI-controles is nog niet bekendgemaakt.
Strategische impact
De inzet van AI bij de fiscus markeert een fundamentele verschuiving: van reactieve controle naar proactieve, datagestuurde surveillance. Dit belooft een forse efficiëntieslag, maar zet ook de toon voor een maatschappelijk debat over privacy, proportionaliteit en de rol van technologie in de handhaving van fiscale wetten.
(Foto: Bert Van Den Broucke/Photo News/Shutterstock)
