“De-escalatie”, roept Europa. “Israël heeft het recht om zichzelf te verdedigen”, roept Ursula: “Iran is de hoofdverantwoordelijke”.
Terwijl de bommen fluiten boven het Midden-Oosten en Europese diplomaten zich in bochten wringen om niet volledig irrelevant over te komen, was daar opnieuw madame la présidente, Ursula von der Leyen, om met een zwaai van haar Brusselse scepter het Europese standpunt eigenhandig te herschrijven. De boodschap van de Commissievoorzitter op de G7-top? Israël heeft recht op zelfverdediging, punt. Iran is de slechterik, einde discussie. En wie daar iets tegenin wil brengen, mag dat schriftelijk indienen – bij voorkeur in het Duits, en liefst na de verkiezingen.
Eén Unie, één mening: die van Ursula
Dat EU-Buitenlandchef Kaja Kallas eerder nog een diplomatieke balletvoorstelling opvoerde waarin ze Israël en Iran met zachte stem tot terughoudendheid maande? Geen probleem voor Von der Leyen, die het Europese consensusmodel inmiddels beschouwt als iets voor zwakke zielen en koorknapen. Zij prefereert solo-acties, rechtstreeks vanuit de coulissen van het wereldtoneel, waar ze zichzelf in de hoofdrol gecast heeft als een soort keizerin zonder parlement.
Een gesprek met Netanyahu – dat is alles wat de barones nodig had om Europa's hele diplomatieke lijn met één zin te torpederen. En alsof dat nog niet genoeg was, kleefde ze er meteen een geopolitieke stempel op: Israël is de verdediger, Iran de onruststoker. Geen debat, geen commissieraad, geen overleg met de lidstaten. Alleen de wil van Von der Leyen telt, en die is blijkbaar rechtstreeks af te lezen van de Israëlische communicatielijn.
Europa als figurant in Von der Leyens eenmansshow
Het resultaat is een verdeelde EU, opnieuw onzichtbaar op het internationale toneel, op een moment dat het Midden-Oosten afglijdt naar een mogelijk catastrofale oorlog. Frankrijk, Ierland, Spanje, Zweden – allemaal voelen ze zich gepasseerd. Maar ze kennen het scenario inmiddels: Von der Leyen speelt niet in teamverband.
Dat de wereld intussen gretig nota neemt van die Europese kakofonie, laat de barones koud. De geopolitieke imagoschade voor de EU? Collateral damage in het grotere plan om met Duitsland aan haar zijde de koers van het continent te bepalen.
Duitse loyaliteit en dure raketschilden
Ursula’s voorkeur voor Israël komt niet zomaar uit de lucht vallen. Duitsland – en bij uitbreiding haar inner circle – zit tot over de oren in de militaire contracten met de Israëlische defensie-industrie. Het antiraketschild dat Berlijn vorig jaar voor 3,7 miljard euro bestelde bij Israël speelt hier geen onbelangrijke bijrol.
Daarnaast is de barones verstrengeld met twee figuren die zo mogelijk nog harder op de pro-Israëlische trom slaan dan zijzelf: bondskanselier Friedrich Merz en EVP-baas Manfred Weber. Die fluisteren in haar oor, en zij praat. De rest van Europa mag figureren in haar narratief, zolang het niet te luid morrend gebeurt. Diplomaten? Tweede viool. Andere commissarissen? Mogen hun mening houden voor aan de koffieautomaat.
Kaja Kallas: de laatste der diplomaten
Arme Kaja Kallas. Toen zij probeerde de brandhaard te ontmijnen en de VS smekend toesprak om zich niet verder in de oorlog te mengen, had Von der Leyen het scenario al herschreven. Van terughoudendheid naar militaire rechtvaardiging. Van kalmerende rol naar partijdige verontschuldiging. Kallas praat als diplomaat. Von der Leyen orakelt als veldmaarschalk – en Europa moet maar volgen.
“Israël doet het vuile werk voor ons,” zei Friedrich Merz dinsdag. En Von der Leyen knikte stilletjes, alsof ze zojuist de tekst van de volgende persverklaring had ontvangen.
Eén vrouw boven Europa
De Commissie - ooit bedoeld als uitvoerend orgaan van de Europese wil - is onder Von der Leyen verworden tot een soort politiek soloproject waarin ze zélf de koers, het kompas en de bemanning bepaalt. Wat ooit collectieve besluitvorming heette, is nu een klein keizerlijk hof geworden, bevolkt met trouwe Duitse adviseurs en gedesillusioneerde diplomaten.
Frans Timmermans, destijds vicevoorzitter van de Commissie, durfde nog tegengewicht te bieden. Maar die is vertrokken. En nu? Nu bepaalt Ursula wie praat, wie zwijgt en vooral: wie meetelt. En wie dat betwist, mag een nieuwe Commissievoorzitter proberen kiezen – in een Unie waar haar partij, de EVP, alle sleutels in handen houdt.
De barones en haar schaduw
Het meest tragische aan deze hele episode is niet de verdeeldheid, niet het gezichtsverlies, maar het feit dat Europa opnieuw een kans laat liggen om relevant te zijn. Omdat één vrouw weigert te luisteren. Omdat één vrouw weigert te delen. Omdat één vrouw liever regeert dan vertegenwoordigt.
Ursula von der Leyen: geen voorzitter, geen diplomaat, maar de barones van Brussel, met een scepter in de hand en de rest van Europa in de schaduw van haar ego.
(Foto: Shutterstock)
