Alleen op het podium: de VRT houdt vast aan haar deelname aan het Songfestival, terwijl haar eigen personeel met een staking dreigt en Nederland afhaakt.
Op 23 september liet de VRT aan de Europese Omroepunie weten dat ze in mei 2027 meedoet aan het Eurovisiesongfestival in het Bulgaarse Burgas. Maar nu dienen de vakbonden ACV en ACOD een stakingsaanzegging in voor precies die drie avonden: 11, 13 en 15 mei. Ze willen medewerkers beschermen die uit gewetensbezwaar niet willen meewerken aan een wedstrijd waaraan ook Israël deelneemt. ACV VRT liet weten dat het 'geen spijt' zou hebben als de uitzending daardoor in het water valt. Intussen haakte Nederland, dat de VRT bij haar beslissing nog als bondgenoot opvoerde, op 27 oktober alsnog af. De Vlaamse openbare omroep houdt dus vast aan een beslissing die binnen haar eigen personeelsbestand op weerstand stuit.
Van onwaarschijnlijk naar onvermijdelijk
In mei klonk het nog anders. Toen noemde de VRT een deelname in 2027 onwaarschijnlijk en eiste ze van de Europese Omroepunie, de EBU, een duidelijk standpunt tegen oorlog en geweld, heldere regels over wie mag deelnemen en een rechtstreekse stemming onder de leden over de deelname van landen.
Die stemming is er nooit gekomen. Toch zegt CEO Frederik Delaplace dat de EBU voldoende heeft veranderd: de regels voor deelname, stemming en vakjury's zijn herschreven en het Israëlische cosmeticamerk Moroccanoil is niet langer hoofdsponsor. De VRT kreeg naar eigen zeggen 'een duidelijk engagement van de EBU-top' dat de veranderingen zichtbaar zullen worden.
Deelnemen betekent volgens Delaplace niet dat de omroep goedkeurt of normaliseert wat er in Gaza gebeurt. Van politieke druk was volgens hem geen sprake. Presentator Peter Van de Veire, het gezicht van het Songfestival bij de VRT, sprak in 'De Afspraak' van 'een moedige keuze' en gaf toe dat het om 'geen storm, maar een gigantische crisis' gaat.
Een voorronde komt er niet, want daarvoor is volgens de omroep te weinig tijd. De VRT kiest haar kandidaat zelf, maar wie dat wordt, weet nog niemand. Gustaph, die België in 2023 vertegenwoordigde, zei dat hij 'compassie' heeft met wie straks voor ons land naar Burgas moet.
Een bondgenoot die van gedachten veranderde
Bij de bekendmaking haalde Delaplace uitdrukkelijk Nederland aan, dat na een boycot in 2026 opnieuw zou meedoen. Het verhaal daarachter is minder geruststellend.
AVROTROS weigerde eind augustus om opnieuw een kandidaat te sturen, omdat het festival volgens directeur Taco Zimmerman 'een podium van verdeeldheid' is geworden. De koepel NPO nam het daarop over en kondigde eind september aan dat een onafhankelijk team de Nederlandse inzending zou verzorgen.
Na een open brief van zowat vierhonderd medewerkers en een stroom klachten kwam de NPO op 27 oktober op die beslissing terug: er is onder de omroepen 'onvoldoende draagvlak'. De NOS zendt het festival wel uit, maar zonder Nederlandse kandidaat.
Bij de VRT nam men daar 'akte van', als het resultaat van een interne afweging in Nederland. De omroep houdt vast aan haar keuze. De deelname is volgens de VRT 'geen blanco cheque' voor de EBU.
Nederland is niet het enige land dat thuisblijft. Ierland bevestigde zijn boycot al in september, Tsjechië trekt zich om budgettaire redenen terug en zendt het festival zelfs niet uit, en Spanje, Slovenië en IJsland, die in 2026 ook wegbleven, hebben nog niet beslist. Canada daarentegen debuteert, zodat er in Burgas 36 landen aan de start staan, één meer dan in Wenen. Israël, dat in 2026 tweede werd, heeft zijn deelname al bevestigd.
Het personeel dat niet wil
Dat vakbonden een stakingsaanzegging indienen voor een amusementsprogramma, is tegelijk heel 'Belgisch' en uitzonderlijk. In februari zetten ACOD en de Franstalige CGSP al houten poppen in de hal van het omroepgebouw aan de Reyerslaan, met de boodschap 'Boycott Eurovision'. Toen zond de VRT het festival in Wenen toch uit.
Nu gaat het verder: volgens de vakbonden toont de respons op de aanzegging dat de steun binnen het omroepgebouw beperkt is. ACOD-vakbondsman Wies Descheemaeker noemde de beslissing van de NPO 'de enige moreel aanvaardbare'. Hij vindt het 'schandalig' dat de VRT het podium deelt met Israël.
Ook politiek ligt de beslissing gevoelig. Mediaminister Cieltje Van Achter (N-VA) noemt het een autonome keuze van de omroep en vindt dat wie wil dat de EBU verandert, 'druk moet blijven zetten aan tafel'. Coalitiepartner Vooruit, bij monde van Katia Segers, vindt dat de VRT 'een statement had kunnen maken'. Groen spreekt van 'genocide cultureel witwassen', PVDA vraagt de raad van bestuur om de beslissing te herzien en Anders noemt ze 'hypocriet'.
Dat is opmerkelijk, want CD&V en Vooruit vroegen vorig jaar nog openlijk om Israël uit te sluiten, net zoals Rusland na de inval in Oekraïne werd geweerd.
Een feest zonder publiek
Wat het festival nog oplevert, is een andere vraag dan wat het kost. De finale in Wenen trok in mei gemiddeld 603.000 Vlaamse kijkers, het laagste cijfer sinds 2012 en ruim honderdduizend minder dan een jaar eerder.
Essyla, die België vertegenwoordigde met 'Dancing on the Ice', eindigde als 21ste met 36 punten van de vakjury en geen enkel punt van het publiek.
En dat allemaal bij een omroep die volgens de Vlaamse begroting tegen 2029 26,6 miljoen euro moet besparen, in oktober een dag op zwart ging uit protest tegen die besparingen en van de minister de opdracht kreeg om zich op journalistiek, cultuur en Vlaamse producties toe te leggen.
Er valt iets te zeggen voor de keuze van de VRT. Wie wegblijft, verliest zijn stem in de EBU, en wie wil dat de omroepunie zich herpakt, heeft er weinig aan om vanaf de zijlijn te roepen. Het Songfestival is bovendien een van de weinige programma's die nog generaties samen voor het scherm krijgen. Een publieke omroep die het opgeeft, laat dat publiek aan anderen. Ook kunstenaars hebben recht op een podium, los van wat hun regeringen doen.
Alleen weegt dat argument vandaag minder zwaar dan in september. De EBU hield de stemming niet die de VRT zelf eiste, de omroepen die het hardst om verandering vroegen, blijven weg en het land dat de VRT als voorbeeld gebruikte, krabbelde binnen een maand terug.
De VRT zal in mei een liedje sturen naar een wedstrijd waarover ze zelf eerder ernstige twijfels uitte, met medewerkers die mogelijk het werk neerleggen en voor een publiek dat steeds vaker wegzapt. Het grootste kitschfeest van Europa was altijd een spel van vlaggen en glitter dat deed alsof politiek er niet bestond. Dit jaar probeert de omroep dat kunstje zelf.
(Foto: P-magazine)
