"De Marokkaanse autoriteiten hebben de situatie bewust laten ontsporen."
De massale toestroom naar de Spaanse enclave Ceuta heeft opnieuw de gespannen verhouding tussen Spanje en Marokko blootgelegd. Volgens de Spaanse inlichtingendienst was de migratiegolf niet door Rabat georganiseerd. De Marokkaanse autoriteiten zouden de situatie wel bewust hebben laten ontsporen. Daarmee groeit de vraag of migratie opnieuw als diplomatiek drukmiddel wordt ingezet.
Tienduizenden migranten richting Spaanse grens
De gebeurtenissen rond Ceuta hebben de Spaanse autoriteiten de voorbije dagen voor een grote veiligheidsoperatie geplaatst. Duizenden migranten probeerden de Spaanse enclave binnen te komen, zowel over land als via zee. Spaanse militairen, politie en reddingsdiensten werden ingezet om de toestroom onder controle te krijgen.
Al snel kwam de vraag op tafel hoe een dergelijke massale beweging überhaupt mogelijk was. Ceuta ligt aan de Noord-Afrikaanse kust en grenst rechtstreeks aan Marokko. Een aanzienlijk deel van de migranten moest dus door Marokkaans grondgebied om de Spaanse grens te bereiken.
Dat maakte de rol van Rabat onvermijdelijk onderwerp van onderzoek.
Geen vooraf geplande operatie
De eerste analyse van de Spaanse inlichtingendienst CNI wijst er voorlopig niet op dat de Marokkaanse overheid de migratiegolf zelf heeft georganiseerd. Volgens de Spaanse diensten speelde desinformatie via sociale media en berichtendiensten een belangrijke rol.
Via berichten op internet zou jongeren zijn voorgehouden dat Spanje hen zonder veel problemen zou toelaten. Voor veel jongeren, die in Marokko weinig perspectief op werk en een betere toekomst zien, was dat voldoende om richting Ceuta te vertrekken.
De Spaanse veiligheidsdiensten spreken daarmee niet van een vooraf uitgewerkte operatie vanuit Rabat.
Maar daarmee is het verhaal volgens de Spaanse analyse niet afgelopen.
Marokkaanse grensbewaking schoot tekort
De Spaanse inlichtingendiensten stellen namelijk vast dat de Marokkaanse autoriteiten weinig hebben gedaan om de toestroom tegen te houden.
Madrid zou al sinds begin juli signalen hebben gezien dat de grensbewaking aan Marokkaanse zijde minder streng was. Ook het aantal migranten dat via zee probeerde Spanje te bereiken, nam toe.
Op een feestdag in Marokko was de bewaking bovendien beperkt. Dat creëerde volgens Spaanse bronnen extra ruimte voor migranten om zich richting Ceuta te verplaatsen.
Opvallend is ook dat de Marokkaanse veiligheidsdiensten Spanje niet zouden hebben gewaarschuwd voor de berichten die via sociale media en chatapps massaal werden verspreid. Dat is opmerkelijk, aangezien de Marokkaanse veiligheidsdiensten doorgaans nauwlettend toezien op wat er online gebeurt.
Ceuta blijft een gevoelig dossier
Achter de migratiecrisis zit bovendien een veel ouder conflict. Marokko beschouwt Ceuta en ook Melilla als gebieden die volgens Rabat tot Marokkaans grondgebied behoren. Spanje beschouwt beide enclaves als Spaans grondgebied.
De massale toestroom kan volgens Spaanse analisten daarom ook een diplomatieke dimensie hebben gekregen.
In Rabat werd de gelegenheid aangegrepen om opnieuw aandacht te vragen voor de status van beide steden. Een invloedrijke Marokkaanse krant die dicht bij het koningshuis staat, omschreef Ceuta en Melilla opnieuw als steden die volgens Marokko ‘bezet’ zijn.
Daarmee werd de migratiecrisis gekoppeld aan een veel bredere territoriale discussie.
Madrid houdt de toon opvallend gematigd
Toch heeft de Spaanse regering de voorbije dagen opvallend voorzichtig gereageerd.
Dat heeft volgens waarnemers een duidelijke reden. Spanje heeft Marokko nodig.
De samenwerking met Rabat is voor Madrid van groot belang om illegale migratie naar Spanje af te remmen. Marokkaanse grensbewaking speelt daarin een cruciale rol. Een openlijk diplomatiek conflict kan die samenwerking ernstig onder druk zetten.
Premier Pedro Sánchez bevindt zich daardoor in een delicate spreidstand. Madrid wil duidelijkheid over de gebeurtenissen in Ceuta, maar kan zich tegelijk geen langdurige confrontatie met Rabat veroorloven.
Marokko wijst verantwoordelijkheid af
De Marokkaanse regering heeft inmiddels elke betrokkenheid bij de migratiegolf ontkend.
Volgens Rabat ligt de verantwoordelijkheid bij mensensmokkelaars en niet bij de Marokkaanse overheid. Marokko benadrukt bovendien dat het een betrouwbare partner blijft in de strijd tegen illegale migratie.
De regering zegt bereid te zijn de internationale samenwerking en de coördinatie met andere landen verder te versterken.
Dat klinkt diplomatiek geruststellend, maar de vragen verdwijnen daarmee niet.
Een grensincident met grotere gevolgen
De gebeurtenissen in Ceuta tonen opnieuw hoe nauw migratie, veiligheid en diplomatie in Noord-Afrika met elkaar verbonden zijn.
Voor Spanje is Marokko tegelijk noodzakelijke partner en lastige buur. Voor Rabat vormen Ceuta en Melilla al decennialang een belangrijk onderdeel van de territoriale agenda.
Of de recente migratiegolf bewust is gebruikt om die kwestie opnieuw onder de aandacht te brengen, is voorlopig niet bewezen. De Spaanse inlichtingendienst ziet geen aanwijzingen dat Rabat de operatie zelf heeft georganiseerd.
Maar de vaststelling dat de Marokkaanse autoriteiten nauwelijks ingrepen, en Spanje bovendien niet waarschuwden voor de massale desinformatie, houdt de discussie open.
De vraag is dan ook niet alleen hoe duizenden migranten Ceuta konden bereiken. De belangrijkere vraag voor Madrid is misschien wel wat er aan de andere kant van de grens precies gebeurde — en waarom.
(Foto: YouTube)
