Is ze nu open, of weer dicht? De waarheid zit ergens tussen propaganda en werkelijkheid.
Trump trok ten oorlog om Iran een lesje te leren en er eeuwige roem mee te cashen. In plaats daarvan ontdekte hij dat een zeestraat van drieëndertig kilometer breed een wapen is waar geen enkele bom tegen op kan. En nu staat hij te roepen dat ze "open" is, terwijl er amper een derde van het verkeer door raakt.
Schipper mag ik overvaren, ja of nee? Elk Vlaams kind kent het spelletje: je vraagt het braaf, en de schipper beslist of je erdoor mag of niet. In de Straat van Hormuz wordt dat spelletje sinds dit weekend op wereldschaal gespeeld, met dit verschil dat niemand nog weet wie de schipper is. Vraag je het in Washington, dan is de straat wagenwijd open. Vraag je het in Teheran, dan is ze potdicht. En vraag je het aan de cijfers, dan varen er nog ongeveer een derde zoveel schepen door als voor de oorlog. Drie antwoorden op één vraag. Dat is geen zeestraat meer, dat is een leugendetector, en de naald wijst recht naar het Witte Huis.
Hoe we hier geraakt zijn
Even opfrissen. Eind februari begonnen de Verenigde Staten en Israël een luchtoorlog tegen Iran. De ambitie was groots en simpel tegelijk: Iran op de knieën, het kernprogramma aan gruzelementen, en de president terug thuis met de lauweren van de man die het regime der ayatollahs eigenhandig had geveld. Wir schaffen das, maar dan op zijn Amerikaans. Er was zelfs een bestand, half juni, dat de boel moest laten bekoelen. Tot Trump vorige week verkondigde dat dat bestand "voorbij" was en het derde weekend op rij begon met bommen. Meer dan driehonderd doelwitten op drie nachten. Iran antwoordde met raketten en drones op Amerikaanse bases en op zowat elke buurstaat in de Golf.
En Iran deed nog iets. Het trok opnieuw aan de enige hendel die er echt toe doet.
Het wapen waar geen bom tegen opkan
Want dit is wat Trump blijkbaar niet had ingecalculeerd toen hij aan zijn heldenepos begon. De Straat van Hormuz is op haar smalste punt amper drieëndertig kilometer breed, en door dat flessenhalsje passeert in normale tijden een vijfde tot een kwart van alle olie die over zee gaat. Je hebt geen kernwapen nodig om de wereldeconomie bij de keel te grijpen. Je hebt een handvol zeemijnen nodig, wat snelle bootjes, en de bereidheid om af en toe een vrachtschip onder vuur te nemen. Meer niet.
En daar zit de tragiek van de grote machtsvertoning: je kunt een zeestraat niet openbombarderen. Je kunt driehonderd doelen platleggen en toch verandert er niets, want de volgende ochtend vuurt Iran op het volgende schip, roept de straat opnieuw dicht, en tikt de olieprijs weer een paar procent omhoog. Elke Amerikaanse aanval lokt een nieuwe sluiting uit, die een nieuwe aanval uitlokt. Een molen die alleen maar sneller draait naarmate je er harder op slaat. De grootste krijgsmacht ter wereld staat machteloos tegenover een strook water.
Iran is de schurk — en dat verandert niets
Laat er geen twijfel over bestaan wie hier de brand sticht. Het is Iran dat civiele schepen beschiet, dat een internationale waterweg vol mijnen legt, dat zijn raketten laat neerkomen op Qatar en Oman — uitgerekend de landen die tussen beide partijen proberen te bemiddelen. Zelfs Saudi-Arabië, dat Teheran zelden een compliment onthoudt maar nog liever zwijgt, noemde het gedrag een schending van het internationaal recht. Vrije doorvaart is een echt belang, en het klopt dat één land niet in zijn eentje een vijfde van de wereldolie mag kunnen wurgen.
Maar gelijk hebben en gelijk halen zijn twee dingen. Dat Iran de schurk is, heropent de straat niet. Het maakt alleen pijnlijker zichtbaar dat de Amerikaanse aanpak — bommen gooien tot de andere toegeeft — niet werkt tegen een tegenstander die niets te verliezen heeft en de kaart in handen houdt die er het meest toe doet.
De bluf die niet te verzilveren is
En dus rest Trump nog één wapen, zijn oudste: hij jongleert met de werkelijkheid zoals ze hem uitkomt. De straat is open, zei hij zondag doodleuk op televisie, want hij zegt dat ze open is. CENTCOM stuurde het mee de wereld in: Iran controleert de straat niet, het verkeer stroomt. Ondertussen zit dat verkeer op een derde van normaal en durft geen enkele grote reder er nog blind doorheen. Vroeger in deze oorlog piekte de olie boven de honderd dollar, en toen noemde Trump dat "a small price to pay". Een kleine prijs, betaald door iemand anders — door jou, aan de pomp.
Dat is de bluf die niet te verzilveren is. Je kunt de beurzen een tijd wijsmaken dat het goed komt, maar een tanker vaart niet op een tweet. En zolang de president "open" blijft roepen over een straat die dicht zit, is het enige wat hij bewijst dat het Witte Huis geen strategie heeft, alleen een stem.
De val
Zo zit Trump gevangen tussen twee vernederingen. Doorgaan met bommen lost niets op, want een chokepoint blijft een chokepoint hoeveel doelen je ook uitschakelt. En de enige uitweg die wél werkt — onderhandelen, een deal, een corridor — ziet er onvermijdelijk uit als terugkrabbelen, en terugkrabbelen is precies waarvoor hij een letterwoord heeft gekregen. TACO. Trump Always Chickens Out. Hij escaleert om die reputatie te ontlopen, en juist die escalatie duwt hem dieper in het moeras.
De man die eeuwige roem kwam halen, zit vast in een zee-engte van drieëndertig kilometer. Geen bom die hem eruit haalt, geen tweet die haar heropent, geen deal die zijn gezicht redt. Schipper, mag ik overvaren? We moeten je het antwoord schuldig blijven, omdat niemand nog weet wie de schipper is.
(Foto:montage: Shutterstock)
