Je verwarming hangt dit jaar niet af van je thermostaat, maar van een zeestraat op vijfduizend kilometer. Wat kan je zelf nog doen om de schade te beperken?
Het was de warmste zomer ooit gemeten, je zit nog in korte broek, en toch is dit het moment om aan je verwarming te denken. Niet omdat het al koud wordt. Wel omdat de prijs van jouw winter deze week al vastligt, en jij nog één week ihebt om er iets aan te doen.
Op de groothandelsmarkt kost aardgas vandaag ongeveer 67 euro per megawattuur. Dat is de hoogste stand sinds januari 2023, de nasleep van de vorige energiecrisis. Begin juli stond diezelfde prijs nog rond de 41 euro. In acht weken tijd is gas op de beurs dus meer dan de helft duurder geworden, in het seizoen waarin niemand verwarmt.
De oorlog staat op je factuur, ook al voer je hem niet
De oorzaak ligt niet in Brussel en ook niet bij je leverancier. Ze ligt in de Straat van Hormuz.
De oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran duurt intussen bijna zes maanden. Zolang die zeestraat dicht blijft, komt er minder vloeibaar aardgas de markt op, en gaan de ladingen die er wel zijn naar Azië, waar meer betaald wordt. Europa staat aan te schuiven achter een klant met een dikkere portefeuille. Elke tegenvaller in die regio, elk uitgesteld overleg, elke nieuwe ronde sancties zet de prijs meteen weer een trap hoger.
In maart kregen we daar een voorproefje van. De prijs schoot omhoog, iedereen wilde tegelijk een vast contract, en sommige leveranciers moesten hun aanbod tijdelijk intrekken omdat ze door hun voorraad zaten. Wie toen tekende, deed achteraf bekeken een goede zaak: de prijs ligt vandaag ruim tien procent hoger dan tijdens die paniek.
Dat is de eerste ongemakkelijke les. Wie in maart kalm bleef en wachtte op betere tijden, betaalt nu meer.
Het echte probleem zit niet in de prijs, maar in de kelder
De dagprijs is het nieuws. De voorraad is het probleem.
Europa vult in de zomer zijn ondergrondse gasopslag om er in de winter van te leven. Die reserves staan nu rond de veertig procent, terwijl er richting negentig zou moeten worden gekoerst tegen het begin van de winter. In Nederland, waar de grote opslagplaatsen liggen die ook onze markt bedienen, is het de laagste stand op deze datum sinds de metingen in 2011 begonnen. Aan het huidige tempo halen ze hun eigen doelstelling pas eind november, weken te laat.
Dat maakt de markt zenuwachtig. Een goed gevulde kelder werkt als een schokdemper: valt er een leverancier weg of vriest het twee weken aan een stuk, dan tap je gewoon af. Een halfvolle kelder heeft die demper niet. Elk klein slecht bericht slaat dan onmiddellijk door in de prijs.
En dan hebben we het nog niet over het weer gehad. Vriest het hard na nieuwjaar, dan gaat de prijs mee. Waait het veel, dan draaien de windmolens en hoeven er minder gascentrales te draaien om stroom te maken, wat de prijs net drukt. Twee variabelen die niemand kan voorspellen, in een markt die geen buffer meer heeft om ze op te vangen.
Wat pleit er tegen paniek
De energiesector leeft van jouw angst.
Zevenenzestig euro is veel, maar het is geen 2022. Toen ging de megawattuur boven de driehonderd euro, en dat is een andere planeet. We zitten vandaag op ongeveer een vijfde daarvan. De aanvoer van vloeibaar gas is wereldwijd bovendien groter dan drie jaar geleden: er zijn simpelweg meer terminals en meer schepen. En als de prijs in Azië te hoog wordt, kopen Aziatische afnemers minder, waardoor er weer ladingen onze kant op draaien. Die zelfregeling werkt traag, maar ze werkt.
Ook dit: een zachte winter maakt al dat rekenwerk in één klap irrelevant. Dat is geen fabeltje, dat is precies wat er de voorbije twee winters gebeurd is.
Het eerlijke antwoord op de vraag of we ons zorgen moeten maken, luidt dus: niet over een tekort, wel over de prijs. Het licht gaat niet uit. Je factuur gaat omhoog.
En dan is er nog de factuur die de regering zelf schrijft
Want boven op die marktprijs ligt er een politieke laag, en die wordt bewust dikker gemaakt.
De regering-De Wever plande een belastingverschuiving: accijnzen op gas en stookolie omhoog, accijnzen op elektriciteit omlaag, zodat verwarmen op fossiele energie duurder wordt dan verwarmen op stroom. Als klimaatlogica valt daar in het beste geval iets voor te zeggen. Alleen viel de uitvoering samen met een oorlog die de gasprijs al vanzelf omhoogduwde. In een gemiddelde gasfactuur zit vandaag ongeveer 143 euro aan accijnzen. Tegen 2029 komt daar zowat 75 euro bij.
Het gevolg is een ritueel dat zich blijft herhalen: de verhoging wordt gepland, een regeringspartij vraagt uitstel, het uitstel komt er, en enkele maanden later begint hetzelfde spel opnieuw. Van april naar augustus, van augustus naar later.
Noem dat gerust wat het is. Uitstel is geen korting. Het is een schuldbekentenis met een latere datum, ondertekend door mensen die hopen dat de rekening op iemand anders zijn bureau belandt.
Die ene week die je nog hebt
Energieleveranciers passen hun tarieven aan bij het begin van elke maand. De prijzen van augustus zijn gebaseerd op een markt die intussen alweer duurder is geworden. Wat er begin september op de markt komt, zal dat verschil mee opnemen. Je hebt dus ongeveer een week met de oude tarieven.
Een gemiddeld gezin betaalt vandaag rond de 1.780 euro per jaar voor gas. Dat is bijna 300 euro meer dan wie in juli tekende. En onder dat gemiddelde zit een enorme spreiding: sommige stroomcontracten bleven in augustus gewoon stabiel, andere werden een kwart duurder. Bij gas liep het verschil van vier tot tweeënveertig procent. Dat is geen detail. Dat is het verschil tussen een vervelende winter en een dure.
Kijk dus deze week na wanneer je huidige contract afloopt. Loopt het in oktober of november af, dan krijg je binnenkort een hernieuwingsvoorstel van je leverancier tegen de tarieven van vandaag. Leg dat naast wat de concurrentie aanbiedt, want dat voorstel is geen gunst maar een verkoopsvoorstel.
En dan de vraag waar iedereen op zit te wachten: vast of variabel?
Niemand die eerlijk is, geeft je daar een zeker antwoord op. Wat je wel kunt vaststellen: bij een halfvolle Europese kelder en een gesloten zeestraat is de kans op een scherpe piek groter dan de kans op een scherpe daling. Wie 's nachts wil slapen, betaalt daar met een vast contract een premie voor. Dat is geen belegging, dat is een verzekering.
De winter komt eraan. De prijs ervan wordt niet in december bepaald, maar deze week. Zo werkt het intussen.
