Ursula: “Ik heb geen sms’en.” Het Hof: “En wij geloven in kabouters?”
Ze bestelde voor miljarden vaccins via een persoonlijk tekstgesprek met Big Pharma-topman Albert Bourla, maar toen een journaliste vroeg om die sms’jes te zien, keek Ursula von der Leyen plots in de andere richting. Geen idee waar die zijn, klonk het bij de Europese Commissie. Handig. Te handig, vond ook het Europees Hof van Justitie, dat de Commissie nu openlijk terugfluit. En daarmee staat Barones Von der Leyen er opnieuw bij als een technocrate die zich boven alle regels waant.
Spoedbestellingen in de achterkamer
Het begon allemaal toen ‘The New York Times’ zich afvroeg hoe het precies zat met de onderhandelingen tussen Von der Leyen en Pfizer tijdens de coronacrisis. De Europese Unie bestelde toen in allerijl 900 miljoen vaccins voor een slordige 35 miljard euro – meer dan het bbp van een gemiddeld EU-lidstaatje – en deed dat blijkbaar niet via officiële kanalen, maar via Von der Leyens gsm. Een handvol sms’jes zou volstaan hebben om het vaccinatiebeleid van een half miljard Europeanen vorm te geven.
De NYT-journaliste vroeg netjes toegang tot die berichten. De Commissie stuurde haar met een kluitje in het riet: "We hebben die sms’jes niet. Of niet meer. Of nooit gehad. Of misschien zijn ze gewist. Of vervangen. Wie zal het zeggen?"
Europese rechters zijn niet van gisteren
De journaliste stapte naar het Europees Hof van Justitie. Dat is gelukkig niet bemand door kabinetsmedewerkers of politieke communicatieadviseurs, maar door rechters die het begrip transparantie nog au sérieux nemen.
In haar uitspraak spaart het Hof de Commissie allerminst:
"De Commissie heeft geen plausibele verklaring gegeven waarom zij de gevraagde documenten niet bezit. Er is ook onvoldoende duidelijkheid of de sms’en verwijderd zijn, vrijwillig dan wel automatisch, of dat de telefoon van de voorzitter is vervangen."
Lees: de Europese Commissie blundert, liegt of werkt bewust niet mee. Kies maar.
Democratie met een delete-knop
De uitspraak is meer dan een juridische tik op de vingers. Het is een pijnlijke illustratie van hoe Europese topfiguren in de praktijk omgaan met verantwoordelijkheidszin. Wat startte als een vraag om openheid over miljarden aan belastinggeld, eindigde in een ordinaire institutionele verdwijntruc.
Dat Von der Leyen zich verschuilt achter procedurele mist terwijl het om volksgezondheid en budgettaire megadeals gaat, ondermijnt niet alleen de geloofwaardigheid van de Commissie, maar – zoals Europees Parlementslid Kathleen Van Brempt (Vooruit) scherp opmerkt – ook het vertrouwen in de vaccins zelf. Hoorden wij dat goed? eeen socialiste van het eerste uur die de coronavccins in vraag stelt? Weet jij daarvan, Conner? "Onnodig en onverantwoordelijk", noemt Van Brempt het gedrag van de Commissie.
Wat nu, Ursula?
De bal ligt nu terug in het kamp van Von der Leyen, al blijft het maar de vraag of er veel sms’jes tevoorschijn zullen komen. De Commissie kan nog in beroep gaan – wat neerkomt op tijd rekken en hopen dat iedereen het straks weer vergeten is.
Intussen blijft de kernvraag hangen als een zure walm in een gesloten bestuurskamer:
Hoe komt het dat een deal van tientallen miljarden euro’s, die de gezondheid van 450 miljoen Europeanen raakt, via vage tekstberichtjes werd afgehandeld – zonder enige formele verslaglegging?
En vooral: wie bewaakt eigenlijk de waakhonden van Europa als ze zélf weigeren verantwoording af te leggen?
(Foto: Wiktor Dabkowski/Zuma Press Wire/Shutterstock/Shutterstock/Photo News)
