Hafsa El-Bazioui (Groen): "Door duiding te geven bij koloniale sporen erkennen we het leed dat veroorzaakt werd en creëren we ruimte voor dialoog en bewustwording."
Gent gaat bordjes plaatsen bij standbeelden, straatnamen en gebouwen die verwijzen naar het Belgische koloniale verleden. Het stadsbestuur wil zo “context bieden” bij sporen die gelinkt zijn aan Congo en Rwanda, waar onder het Belgische bewind sprake was van dwangarbeid, racisme en structurele uitbuiting. In totaal gaat het om vier standbeelden, één gebouw en twee straatnamen.
Op elk bordje zal dezelfde tekst prijken: “Ter ere van de slachtoffers van Belgisch kolonialisme plaatsen we het hiernaast staande koloniale spoor in context.” Via een QR-code krijgen voorbijgangers toegang tot uitgebreidere duiding op een website van de stad.
De intentie is duidelijk: erkennen dat het koloniale verleden geen neutrale geschiedenis is. Maar tegelijk dringt zich een ongemakkelijke vraag op: waar trek je de lijn?
Context als moreel kompas
Een van de bordjes komt aan de Stropkaai, bij het gebouw van Colonial Rubber nv, een Gentse rubberfabriek waarvan de grondstoffen uit Congo kwamen. De bijhorende uitleg verwijst expliciet naar extreme uitbuiting, geweld en verminking bij de rubberwinning. Ook bij de buste van Paul de Smet de Naeyer, voormalig premier en katoenindustrieel, wordt vermeld dat hij het koloniale beleid verdedigde als economisch en beschavingsproject.
Daarnaast voorziet de stad duiding bij het beeld Sakala in het Citadelpark, bij het verwijderde standbeeld van Leopold II in het Zuidpark, bij het standbeeld van koning Boudewijn, en bij straatnamen zoals de Floraliënlaan (vroeger Leopold II-laan) en de Gebroeders Vandeveldestraat.
Schepen Hafsa El-Bazioui (Groen) noemt het een noodzakelijke oefening in bewustwording. Volgens haar creëert duiding ruimte voor dialoog en helpt het een rechtvaardige toekomst op te bouwen.
Dat klinkt redelijk. Maar net daar begint het debat.
Selectief geheugen
Wie de geschiedenis ernstig neemt, weet dat kolonialisme niet het enige hoofdstuk is waarin bloed vloeide. In wiens naam zijn in de wereldgeschiedenis de meeste doden gevallen? Onder welke vlaggen, ideologieën en religies?
Gaan we dan ook bij elke kerk en elke moskee een bordje plaatsen met duiding over kruistochten, godsdienstoorlogen en hedendaags extremisme? Is dat een karikatuur van het debat, te kort door de bocht misschien? Mogelijk. Maar het is een vraag die zich opdringt zodra context het nieuwe morele ijkpunt wordt.
Als symbolen uit het verleden systematisch van commentaar moeten worden voorzien, dan is de doos van Pandora open. Dan wordt geschiedenis geen kader meer, maar een doorlopende verantwoordingsoefening.
En dan het koningshuis
Het is opvallend dat ook het standbeeld van Boudewijn wordt meegenomen in het duidingstraject. Dat roept een andere, bredere vraag op: als erfelijke banden met het koloniale verleden problematisch zijn, waarom blijft het koningshuis dan buiten schot? Zij zijn tenslotte familie van Leopold II. Is dat een brug te ver? Of gewoon een ongemakkelijke consequentie van dezelfde redenering?
Gent kiest ervoor om niet te verwijderen, maar te contextualiseren. Dat is verdedigbaar. Maar wie context gebruikt, moet ook bereid zijn de discussie volledig te voeren — inclusief de vraag waarom sommige historische sporen wel worden voorzien van morele voetnoten en andere niet.
Duiding kan verhelderen. Maar zonder duidelijke grens dreigt ze ook te vervagen tot een vorm van selectieve herinneringspolitiek. En net daar ligt het echte debat dat Gent met deze bordjes onbedoeld opent.
(Foto: Nico Vereecken / Photo News)
