Medelijden, maar alleen als het drama in de achtertuin gebeurt waar de stemhokjes staan?
In de Belgische politiek krijgt onheil pas een gezicht als het zich afspeelt binnen de juiste postcode. Jan Jambon, in de volksmond de politieke beul van Arizona - ontpopt zich na het dodelijke verkeersongeval in Brasschaat plots als een ontroerde burgervader.
“Verschrikkelijk,” zegt hij. “Ongeveer het ergste wat iemand kan overkomen.” En dat klopt ook. Een tiener dood, vier anderen zwaargewond, een gemeenschap in shock. Daar valt niets aan te relativeren.
Maar net daar begint het ook te wringen.
Empathie als luxeproduct
Want Jambon, hét gezicht van een politieke stroming die sociale bescherming systematisch heeft uitgekleed tot een minimum dat “werkbaar” heet, toont zich plots als moreel kompas van de natie.
Dezelfde politicus die mee verantwoordelijk is voor een beleid waarin solidariteit werd herleid tot individuele verantwoordelijkheid, ontdekt nu luidop dat verdriet niet in klassen te verdelen valt.
Dat is juist. Maar ook pijnlijk selectief.
Want wanneer het over begrotingen, besparingen en fiscale “efficiëntie” ging, was het discours opvallend minder gevoelig voor de menselijke schade. Dan ging het over cijfers, niet over gezinnen. Over structuren, niet over mensen.
Het ongemakkelijke woord dat niemand wil uitspreken
Het ongeval in Brasschaat staat niet op zichzelf als tragedie. Het is een tragedie binnen een samenleving waar de kloof tussen wie kan en wie niet kan pijnlijk zichtbaarder wordt op de sociale media.
Een minderjarige achter het stuur van een zware luxewagen, een crash, dodelijke afloop. Een extreem verhaal, maar tegelijk ook een symptoom van een bredere realiteit: een maatschappij waarin middelen, kansen en risico’s ongelijk verdeeld zijn.
En net daar wordt het stil in het politieke midden.
Want waar Jambon nu terecht oproept tot respect en terughoudendheid tegenover de getroffen families, blijft één ongemakkelijke realiteit onder de oppervlakte hangen: sociale ongelijkheid verdwijnt niet wanneer je er niet over praat.
De morele verontwaardiging die te laat komt
De verontwaardiging over cynische reacties op sociale media is begrijpelijk. Wie leed reduceert tot rijk of arm, heeft elke vorm van menselijkheid opgegeven.
Maar het is net zo makkelijk om die verontwaardiging te gebruiken als moreel schild, terwijl de structurele context ongemoeid blijft.
Want het echte probleem is niet dat mensen online slechte smaak tonen. Het probleem is een samenleving waarin de kloof zo groot is geworden dat zelfs een tragedie onmiddellijk in klasse wordt gelezen.
En dat is geen toeval. Dat is beleid.
Brasschaat als spiegel, niet als uitzondering
De reflex om dit ongeval te behandelen als uitzonderlijk, bijna losstaand van de realiteit, is politiek comfortabel maar intellectueel oneerlijk.
Brasschaat is geen eiland. Het is een symptoom. Een plek waar rijkdom zichtbaar is, en waar dus ook de hypocrisie van het debat sneller blootligt.
Want ja, ook daar wordt gerouwd. Ook daar wordt geleden. Dat staat buiten discussie.
Maar het verandert niets aan de vraag waarom empathie in het publieke debat zo vaak pas wordt geactiveerd wanneer het slachtofferbeeld “herkenbaar genoeg” is voor de politieke bovenlaag en er electoraal wat te rapen valt.
De comfortabele ontroering van de macht
De conclusie is ongemakkelijk eenvoudig. Jan Jambon heeft gelijk dat verdriet geen bankrekening leest. Maar hij maakt die vaststelling op een moment dat het politiek veilig is om dat te zeggen — wanneer het leed zich afspeelt in zijn eigen gemeente, bij gezinnen die perfect passen in het decor van het lokale middenklasse- en eliteleven.
De vraag is dus niet of zijn woorden juist zijn.
De vraag is waarom ze zo laat komen.
En vooral: waarom dezelfde politieke wereld die nu de morele verontwaardiging monopoliseren wil, al die tijd gevoelloos heeft meegewerkt aan een systeem waarin ongelijkheid niet toevallig is, maar ingebakken.
Empathie is dan geen overtuiging meer.
Maar een communicatiestrategie die pas geactiveerd wordt wanneer de tragedie dichtbij genoeg komt om ongemakkelijk te worden.
(Foto: PD)
