Gratis aardappelen, dure frieten: hoe de economie alleen werkt als prijzen stijgen.
Er bestaat een hardnekkige economische wet waar geen enkel handboek eerlijk voor uitkomt: prijzen stijgen snel, maar dalen zelden. En als ze al dalen, dan zeker niet tot bij de consument.
Het perfecte voorbeeld ligt vandaag gewoon in de frituur.
De patattenberg: overschot zonder voordeel
België zit met een gigantisch aardappeloverschot. Honderdduizenden tonnen liggen te wachten op een bestemming, en een deel werd zelfs quasi gratis weggegeven om verspilling te vermijden. Een landbouwcrisis dus, geen succesverhaal.
Logisch zou zijn: meer aanbod, lagere prijzen. Dat is tenslotte les één economie.
Alleen stopt die logica ergens tussen het veld en uw pak friet.
De keten slikt alles op
De realiteit is dat de aardappel maar een fractie van de prijs van frieten bepaalt. De rest? Energie, personeel, transport, huur, belastingen. En laat net daar de prijzen al maanden in één richting evolueren: omhoog.
Het resultaat: zelfs als aardappelen spotgoedkoop of gratis worden, verandert er nauwelijks iets aan wat je aan de frituur betaalt.
Selectieve logica
Er speelt nog iets anders. Niet elke aardappel is geschikt voor alles. Een groot deel van het overschot bestaat uit rassen die vooral dienen voor industriële verwerking. Niet meteen de eerste keuze voor verse frieten op de hoek.
Dat argument klopt, maar het verklaart niet alles. Want zelfs wanneer grondstoffen goedkoper worden, zie je dat zelden vertaald in lagere eindprijzen. De markt corrigeert traag naar beneden, maar bliksemsnel naar boven.
Prijsstijgingen zijn structureel, dalingen tijdelijk
Wat hier zichtbaar wordt, is een bredere trend. Bedrijven passen prijzen snel aan wanneer kosten stijgen, maar bouwen nauwelijks dezelfde reflex in wanneer kosten dalen. Hogere prijzen worden nu eenmaal lekker snel “het nieuwe normaal”. En eens consumenten eraan gewend zijn, verdwijnt elke prikkel om terug te keren.
De paradox van de overvloed
Het resultaat is wrang. Boeren blijven zitten met onverkoopbare overschotten en zien hun product in waarde kelderen. Tegelijk blijft de consument dezelfde – of zelfs hogere – prijs betalen.
Tussen die twee werelden zit een economische machine die perfect draait… zolang niemand te hard vraagt waarom.
Dus?
De patatten zijn gratis, de frieten niet. Dat is geen toeval, maar systeem.
Een systeem waarin verliezen onderaan blijven hangen, en winsten zelden naar beneden doorsijpelen.
(Foto: Shutterstock)
