Kampioen zijn is plezant.
Het Vlaamse onderwijs kampt met een nieuw record: bijna 19.000 scholieren in het secundair moesten dit schooljaar hun traject opnieuw afleggen. Concreet gaat het om 18.913 jongeren, ruim 400 meer dan een jaar eerder, zo schrijft de krant ‘De Tijd’. Daarmee stijgt het aandeel ‘zittenblijvers’ van 4,2 naar 4,3 procent – een cijfer dat al jaren net boven de vier procent blijft hangen, behalve tijdens de coronaperiode toen uitzonderlijke soepelheid gold.
Achterstand neemt opnieuw toe
Voor het eerst in tien jaar stijgt ook de algemene schoolse achterstand. Meer dan één op de vijf leerlingen in het voltijds secundair zit minstens een jaar achter op leeftijdsgenoten. In het kleuter- en lager onderwijs loopt dat aandeel op tot bijna 13 procent. De gevolgen zijn voelbaar: wie blijft zitten, loopt niet alleen leerachterstand op, maar vaak ook emotionele en sociale schade. Jongeren kampen sneller met een lager zelfbeeld en dalend welbevinden.
Vlaanderen blijft Europese uitzondering
Dat Vlaanderen bovenaan de Europese ranglijst prijkt, verbaast onderwijsexperten niet. Ons land kent een hardnekkige traditie van dubbelen, zowel in het Nederlandstalig als het Franstalig onderwijs. Volgens de laatste PISA-metingen is het aantal 15-jarigen dat al minstens één keer is blijven zitten bijna vier keer zo hoog als het Europese gemiddelde.
De oorzaken zijn moeilijk tot één factor te herleiden. Mogelijk spelen de naweeën van de coronajaren een rol: leerlingen die destijds doorstroomden zonder stevige basis, zouden nu struikelen. Tegelijk wijzen experts erop dat scholen en klassenraden de lat opnieuw hoger leggen, in lijn met het beleid dat sterk inzet op kennisverwerving.
Een dure en vaak nutteloze remedie
Onderwijsonderzoekers zijn het erover eens dat dubbelen lang niet altijd een goede oplossing is. Het leidt zelden tot betere resultaten, integendeel. Het extra schooljaar kost de gemeenschap handenvol geld en vertraagt de instroom op de arbeidsmarkt, klinkt het bij monde van boekhouders en economen.
Daarnaast drukt het fenomeen harder op jongeren uit kwetsbare gezinnen en op wie thuis geen Nederlands spreekt. Het risico op achterstand en dubbelen is daar structureel groter.
Alternatieven bestaan, maar vergen een cultuuromslag
Volgens experts zijn er haalbare alternatieven, zoals differentiatie binnen één klasgroep, waarbij leerlingen op hun eigen niveau les volgen afhankelijk van het vak. Maar Vlaanderen blijft vasthouden aan het idee van een homogeen leerlingenpubliek: één klas, één tempo. Ook verschilt het beleid per school. Waar de ene instelling snel beslist tot zittenblijven, geldt het elders enkel als uiterste middel.
Met de invoering van nieuwe minimumdoelen in het kleuter- en lager onderwijs wil de Vlaamse regering sterker inzetten op vroege kennisopbouw. Die keuze kan in de toekomst problemen verkleinen, maar vooraleer dat effect zichtbaar wordt in de cijfers rond dubbelen, spreken experts over een horizon van tien tot vijftien jaar.
(Foto: Shutterstock)
