Volgens Weyts kopen Vlamingen gemoedsrust. Wat dacht je van vluchten voor de diefstal die erfbelasting heet, Ben?
Bijna 700 miljoen euro. Zoveel schenkbelasting heeft Vlaanderen vorig jaar geïnd. Om precies te zijn: 694 miljoen euro, ruim 18 procent meer dan in 2024. In drie jaar tijd is de opbrengst met ongeveer de helft gestegen.
Minister van Financiën en Begroting Ben Weyts heeft daar een verklaring voor. Volgens hem is een schenking aantrekkelijk omdat je er ook ‘gemoedsrust’ mee koopt.
Gemoedsrust.
Mooi gevonden. Bijna therapeutisch zelfs. Misschien is er een eenvoudiger verklaring: Vlamingen hebben geen zin om hun eigen geld nog eens zwaar te laten belasten wanneer ze het aan hun kinderen willen nalaten.
Wie 500.000 euro nalaat, mag 87.000 euro afgeven
Neem een eenvoudig voorbeeld. Een ouder in Vlaanderen wil 500.000 euro aan één kind nalaten.
Op de eerste 50.000 euro bedraagt de erfbelasting 3 procent. Op de volgende 200.000 euro is dat 9 procent. Op de laatste 250.000 euro loopt het tarief op tot 27 procent.
Resultaat: ongeveer 87.000 euro op erfbelasting.
En dan moeten we vooral niet vergeten dat het vermogen vaak al een hele fiscale carrière achter de rug heeft. Het geld is doorgaans opgebouwd uit inkomsten waarop belasting werd betaald. Er zijn belastingen en heffingen op vastgoed, beleggingen, consumptie en noem maar op.
En bij het overlijden passeert de fiscus gewoon nog één keer langs de kassa.
Kijk eens over de grens
Hoe zwaar is die Belgische erfbelasting eigenlijk in vergelijking met andere landen?
Neem opnieuw het voorbeeld van een ouder die 500.000 euro aan één kind nalaat. In Vlaanderen bedraagt de erfbelasting in dat geval ongeveer 87.000 euro. Het kind houdt ongeveer 413.000 euro over.
Kijk je over de grens, dan ontstaan opmerkelijke verschillen.
In Duitsland zou de rekening voor hetzelfde bedrag, rekening houdend met de daar geldende vrijstelling voor kinderen, ongeveer 11.000 euro bedragen. Het verschil met Vlaanderen is bijna 76.000 euro.
In Ierland komt de belasting in een vergelijkbaar voorbeeld uit op ongeveer 33.000 euro. In het Verenigd Koninkrijk ligt de uiteindelijke rekening, afhankelijk van de toepasselijke vrijstellingen en de samenstelling van de nalatenschap, rond 70.000 euro.
Nederland komt in dit voorbeeld uit op ongeveer 79.000 euro. Dat is nog altijd aanzienlijk, maar minder dan de Vlaamse 87.000 euro.
En dan zijn er landen die helemaal een ander verhaal vertellen. In Italië geldt voor kinderen en partners een vrijstelling van 1 miljoen euro per erfgenaam. Op een erfenis van 500.000 euro tussen ouder en kind zou daar dus geen erfbelasting verschuldigd zijn. Ook Portugal kent geen klassieke erfbelasting op overdrachten tussen directe familieleden. Zweden en Oostenrijk hebben hun erfbelasting zelfs volledig afgeschaft.
Dat zijn geen details. Dat is een wereld van verschil.
Een Vlaming die 500.000 euro aan zijn kind nalaat, kan dus tienduizenden euro’s meer aan de overheid kwijt zijn dan een ouder in sommige andere Europese landen.
En dan mogen we het woord ‘gemoedsrust’ nog eens bovenhalen.
Gemoedsrust
Natuurlijk spelen ook andere factoren een rol. Mensen willen hun vermogen plannen, controle behouden, voorwaarden koppelen aan een schenking en vermijden dat erfgenamen later voor onaangename verrassingen komen te staan.
Maar laten we vooral niet doen alsof de fiscus daar toevallig niets mee te maken heeft.
De Vlaamse overheid weet zelf dat schenkingen fiscaal aantrekkelijker kunnen zijn dan wachten tot het overlijden. De zogenaamde verdachte periode voor niet-geregistreerde schenkingen werd bovendien verlengd van drie naar vijf jaar. Daardoor worden meer mensen ertoe aangezet om hun schenking officieel te registreren en de schenkbelasting te betalen.
En dat levert de Vlaamse schatkist ondertussen een recordbedrag op.
700 miljoen euro : zo ziet ‘gemoedsrust’ eruit
In 2025 werd bijna 25 miljard euro aan vermogen geschonken in Vlaanderen. Meer dan 550 miljoen euro van de geïnde schenkbelasting kwam uit schenkingen tussen partners en in rechte lijn, zoals ouders en kinderen.
Dat is geen marginaal fenomeen meer.
Het is een gigantische vermogensverschuiving van een generatie die jarenlang vermogen heeft opgebouwd naar haar kinderen en kleinkinderen.
En de overheid zit op de eerste rij.
Niet noodzakelijk omdat mensen plots allemaal beseffen dat schenken emotioneel rustgevend is, maar omdat ze rekenen.
Wat kost schenken? Wat kost erven? En hoeveel blijft er uiteindelijk voor de kinderen over?
Dat is de vraag die aan de keukentafel wordt gesteld.
De fiscus als ongewenste erfgenaam
Het cynische aan het Belgische systeem is dat de staat als een soort extra erfgenaam opduikt. Niet omdat hij familie is, maar omdat hij bij de overdracht van het vermogen een aanspraak maakt.
Hoe groter het bedrag, hoe groter de aanslag.
De OESO merkt op dat België bij de landen hoort met de hoogste wettelijke toptarieven voor erfbelasting. Voor bepaalde categorieën erfgenamen kan het tarief zelfs oplopen tot 80 procent, afhankelijk van regio en verwantschap.
Dat betekent uiteraard niet dat iemand bij een gewone erfenis automatisch 80 procent kwijt is. Het Belgische systeem werkt met schijven en verschillende tarieven naargelang de relatie met de overledene.
Maar het illustreert wel hoe ver de Belgische belastinghonger kan gaan.
Dus schenken ze maar
En wat doet de burger?
Die doet wat burgers doorgaans doen wanneer de overheid een zware fiscale hindernis opwerpt: hij zoekt een legale weg eromheen.
Schenken.
Plannen.
Registreren.
Vruchtgebruik behouden.
Vermogen tijdig doorschuiven.
Niet omdat mensen plots allergisch zijn geworden voor ‘gemoedsrust’, maar omdat ze willen vermijden dat een groot deel van wat ze hun hele leven hebben opgebouwd uiteindelijk bij de overheid terechtkomt.
En daar zit misschien de echte ironie.
De overheid verbaast zich over de populariteit van schenkingen.
Maar als je mensen eerst vertelt dat hun kinderen bij een erfenis een forse belastingrekening kunnen krijgen, moet je niet verbaasd zijn wanneer diezelfde mensen tijdens hun leven beginnen te rekenen.
Noem het gerust gemoedsrust.
De burger noemt het misschien gewoon zijn geld proberen bij zijn kinderen te krijgen.
(Foto: Didier Lebrun/Foto Nieuws)
