Structureel meer werken, zonder daar structureel meer voor betaald te worden.
De federale regering werkt aan een hervorming van de arbeidsorganisatie die fundamentele gevolgen kan hebben voor het statuut van overuren in België. Concreet voorziet het plan in een versoepeling van de arbeidstijdregeling waarbij de klassieke voltijdse werkweek van 38 uur niet langer op wekelijkse basis strikt wordt toegepast, maar over een volledig kalenderjaar gemiddeld mag worden berekend. Hierdoor ontstaat ruimte om in piekperiodes meer uren te laten presteren, zonder dat die extra arbeid nog wordt aangemerkt als overwerk.
Voor de christelijke vakbond ACV betekent deze hervorming een fundamentele verschuiving in de bescherming van werknemers. In plaats van uitzonderlijke prestaties met bijkomende vergoedingen te erkennen, dreigt een normalisering van extra uren zonder bijkomend loon of rustrecht. Dat roept volgens de bond ernstige vragen op over loonverlies, werkzekerheid en de impact op de fysieke en mentale gezondheid van werkenden.
Structurele uitholling van overloon
In het geplande systeem kunnen werkgevers personeel inzetten volgens sterk wisselende werkroosters. In drukke periodes kunnen werknemers aanzienlijk meer uren gepresteerd hebben dan in kalmere momenten, zolang het jaargemiddelde op 38 uur per week blijft uitkomen. Dat betekent in de praktijk dat het klassieke begrip ‘overuren’ – met bijbehorende premies en compensatierechten – verdwijnt uit het dagelijks werkveld.
De verloning blijft dan wel gebaseerd op het contractuele weekgemiddelde, maar de reële werkbelasting wordt afhankelijk van de behoefte van de werkgever. Het risico bestaat dat structureel meer wordt gewerkt, zonder dat daar structureel meer voor wordt betaald. Ook het systeem van verplichte inhaalrust bij overuren zou hierdoor in de verdrukking kunnen komen, aangezien er juridisch minder noodzaak is tot formele recuperatie.
Onevenwichtige verdeling van flexibiliteit
Hoewel flexibele arbeidstijd in theorie een middel kan zijn om beter in te spelen op persoonlijke noden – zoals het combineren van werk en gezinsleven – wijst ACV op een structureel onevenwicht in de machtsverhouding tussen werkgevers en werknemers. De vakbond stelt vast dat het vooral de werkgever is die de agenda bepaalt en dat werknemers weinig middelen hebben om tegengewicht te bieden.
De geplande hervorming verhoogt volgens het ACV de werkdruk, introduceert onzekerheid over het werkritme en verlaagt de voorspelbaarheid van roosters. Dit zou in het bijzonder nadelig kunnen zijn voor werknemers in sectoren met onregelmatige arbeid, zoals de zorg, distributie en horeca, waar flexibiliteit vaak geen keuze is, maar een opgelegde realiteit.
Gezondheid en werk-privébalans onder druk
De vakorganisatie benadrukt dat meer onregelmatigheid in de arbeidsorganisatie directe gevolgen heeft voor het welzijn van werknemers. Lange werkdagen en een gebrek aan voorspelbaarheid ondermijnen het herstelvermogen, verhogen het risico op burn-out en bemoeilijken het combineren van werk en gezinsleven.
De klassieke voltijdse werkweek – door sommigen als ‘oubollig’ weggezet – wordt door het ACV beschouwd als een cruciale pijler van stabiliteit, bescherming en gezondheid. Een standaardrooster biedt volgens de bond meer garanties op rust, recuperatie en afstemming tussen arbeid en privéleven dan een flexibel systeem waarbij de grenzen tussen werk en vrije tijd steeds vager worden.
Onvoldoende overleg en gebrek aan transparantie
De federale regering had eerder aangekondigd dat bij de voorbereiding van deze hervorming overleg met de sociale partners zou plaatsvinden. Volgens het ACV blijft dat overleg tot op heden uit. De bond stelt vast dat de voorstellen in de zogenaamde ‘Arizona-nota’ – die het fundament vormen van het hervormingsvoorstel – allemaal in dezelfde richting wijzen: méér flexibiliteit, minder overleg en minimale compensatie.
De kern van de kritiek is niet alleen gericht op de inhoud, maar ook op het proces. De hervorming dreigt volgens de vakbond doorgeduwd te worden zonder voldoende sociale dialoog, zonder impactanalyse en zonder de nodige waarborgen voor werknemersbescherming.
Herijking van sociaal contract
Met deze geplande hervorming staat de traditionele invulling van arbeidstijd in België ter discussie. Waar flexibiliteit voor sommigen synoniem is met autonomie en efficiëntie, ziet de vakbond een sluipende afbouw van verworven rechten. In de balans tussen economische aanpassing en sociale bescherming dreigt de weegschaal steeds meer door te slaan in het voordeel van de werkgever.
Voor het ACV is dit dossier dan ook geen technische aanpassing, maar een fundamentele herijking van het sociaal contract. Een herijking die volgens de bond alleen aanvaardbaar is als die gepaard gaat met bindende afspraken over werkzekerheid, compensatie en bescherming tegen uitbuiting – en niet met de sluipende normalisering van gratis overuren.
(Foto: Shutterstock)
