Het is zo’n verhaal dat je perfect kan samenvatten in één zin: België dacht even dat het bespioneerd werd door drones… en bleek uiteindelijk vooral naar zichzelf te kijken. Maar zoals altijd ligt het net iets complexer, en tegelijk ook weer niet.
De hele heisa rond Theo Francken en die beruchte drones begint intussen stilaan iets weg te krijgen van een slechte thriller die zichzelf te serieus neemt. Eerst waren er de meldingen. Drones boven gevoelige locaties, onder meer in de buurt van Brussels Airport en andere strategische plekken. Dat alleen al was genoeg om de fantasie op hol te laten slaan. In een tijd waarin alles meteen in een geopolitiek kader wordt gegoten, duurde het niet lang voor er gefluisterd werd over buitenlandse inmenging, Russische connecties en zaken die je normaal enkel in Netflix-series ziet.
Francken zelf gooit nu opnieuw olie op het vuur met een uitgebreide uithaal naar de PANO-reportage van VRT NWS. Volgens hem blijft er “niets overeind” van wat hij omschrijft als goedkope insinuaties en beschuldigingen zonder bewijs. Hij voelt zich geviseerd, spreekt over politieke spelletjes en wijst zelfs in de richting van Groen, dat volgens hem al op voorhand op de hoogte zou zijn geweest van de inhoud van de uitzending. Het klinkt allemaal bijzonder ernstig, alsof we hier te maken hebben met een dossier dat tot op het bot moet worden uitgepluisd.
Alleen begint het verhaal te wankelen op het moment dat je naar de feiten zelf kijkt. Of beter: naar wat er effectief in de lucht hing. “Er waren tientallen drones”, zo fulmineert Francken op X.
Maar die “tientallen drones” waarover gesproken wordt, blijken bij nader inzien vooral tientallen vermoedens te zijn geweest. Dingen die iemand zag, interpreteerde, doorgaf, en die vervolgens een eigen leven begonnen te leiden. In dat soort kettingreacties is het verschil tussen een drone en een helikopter soms verrassend klein, zeker als het donker is en iedereen al in een bepaalde mindset zit.
De realiteit blijkt achteraf een pak minder spectaculair. Eén van de weinige drones die effectief een drone was, werd gebruikt door een man die zijn ontsnapte paard probeerde terug te vinden. Geen spionage, geen sabotage, gewoon iemand die zijn beest kwijt was en het wat efficiënter wilde aanpakken. Een andere drone zou afkomstig geweest zijn van journalisten die op hun beurt… op zoek waren naar drones. Het soort ironie waar zelfs de beste scenarist even moet van gaan zitten.
En dan is er nog dat ene filmpje, het stuk dat uiteindelijk het symbool is geworden van de hele affaire. Francken bezorgde het aan een journalist nadat het, naar eigen zeggen, door meerdere experten en diensten werd bekeken en als “drone” werd bestempeld. Dat moeten dan wel visueel gehandicapte experten geweest zijn, want wij zeiden van in het begin al: “Als dat een drone is, dan zijn wij Sinterklaas.”
Het is op dat moment dat het hele verhaal kantelt. Niet omdat er niets gebeurd is, maar omdat het verschil tussen perceptie en werkelijkheid plots pijnlijk zichtbaar wordt. Wat begon als een ernstige veiligheidskwestie, eindigt in een discussie over hoe het mogelijk is dat iets zo banaals zo groot kon worden.
Francken geeft zelf toe dat hij daar de mist is ingegaan en zegt zijn verantwoordelijkheid te nemen. Tegelijk blijft hij benadrukken dat dit ene element buiten proportie wordt opgeblazen en dat de rest van de kritiek op hem grotendeels ongegrond is. Dat kan. Misschien klopt dat zelfs. Maar het verandert weinig aan het feit dat net dat ene detail — die vermeende drone die er geen was — het hele dossier onderuit haalt.
Wat overblijft, is een verhaal waarin iedereen een beetje gelijk heeft en tegelijk ook niet. Politici die misschien te snel conclusies trekken, media die een verhaal scherp zetten omdat het nu eenmaal nieuws is, en experten die zich baseren op informatie die achteraf minder sluitend blijkt dan gedacht. Het is geen complot, geen grote samenzwering, maar eerder een perfect voorbeeld van hoe snel dingen uit de hand kunnen lopen wanneer onzekerheid en interpretatie de bovenhand nemen.
En misschien is dat nog het meest frappante aan dit alles. Niet dat er fouten zijn gemaakt — dat gebeurt altijd — maar hoe snel die fouten zich kunnen opstapelen tot iets dat plots veel groter lijkt dan het in werkelijkheid is.
Want uiteindelijk blijft er, na alle verklaringen, tweets en discussies, één ongemakkelijke vaststelling over. Dat we met z’n allen een tijdlang naar de lucht hebben gekeken… en daar dingen zagen die er gewoon niet waren.
