Iedereen op stroom, en niemand vraagt of er stopcontacten genoeg zijn.
De overheid duwt je met zachte dwang en harde accijnzen richting de warmtepomp en de laadpaal. Nobele bedoeling. Alleen: wat als je straks met z'n allen tegelijk de stekker in het stopcontact steekt, en er komt niets uit?
Er is een woord dat politici nooit in de mond nemen, en dat is verplichting. Ze zeggen liever stimuleren. Ze zeggen aanmoedigen, begeleiden, de juiste keuze fiscaal belonen. Maar wie goed luistert naar wat er vanaf 1 augustus gebeurt, hoort iets anders. Hij hoort een land dat zijn burgers, langzaam maar systematisch, één kant op duwt. Naar de stroom.
En het gebeurt niet met een wet die zegt gij zult. Het gebeurt met de factuur.
Zo werkt de zachte dwang
Even de mechaniek, want die is eleganter dan je zou denken. Vanaf 1 augustus 2026 voert de federale regering via de nieuwe Programmawet een energetische taxshift door: elektriciteit wordt fiscaal goedkoper, fossiele brandstoffen worden stapsgewijs zwaarder belast. Op een gemiddelde gasfactuur komt er in de eerste fase zo'n 20 euro bij; tegen 2029 lopen de accijnzen op gas jaar na jaar verder op.
En dat is maar de federale laag. Vanaf januari 2028 komt daar de Vlaamse taxshift bovenop, die opnieuw heffingen van de elektriciteitsfactuur naar gas en stookolie verschuift. Daaronder ligt nog een derde laag te wachten: het Europese ETS2-systeem, een emissiehandelssysteem dat de prijs van gas, stookolie, benzine en diesel zal verhogen. En als kers: vanaf 2030 verplicht Europa de btw op fossiele brandstoffen naar 21 procent. Testaankoop + 2
Drie regeringen, drie lagen, één richting. Wie op gas blijft stoken, betaalt elk jaar een beetje meer. Niet omdat het verboden is. Omdat het duur wordt gemaakt. Dat is geen verbod, dat is een fluisterend bevel.
Het probleem dat niemand op de factuur zet
Nu, tot hier valt er een fatsoenlijk verhaal van te maken. Fossiele brandstoffen zijn eindig, ze vervuilen, en de wereld moet er ooit van af. Toch? Ooit…
Maar er zit een gat in de redenering ter grootte van een hoogspanningsmast.
Stel dat het plan lukt. Stel dat je het allemaal doet zoals gevraagd: de gasketel eruit, de warmtepomp erin, de dieselwagen weg, de elektrische ervoor, en 's avonds netjes de batterij opladen. Stel dat het lukt.
Dan kom je met z'n allen op precies hetzelfde moment aan hetzelfde net trekken. Een koude avond in januari, geen zon, geen wind. Half Vlaanderen komt thuis van het werk, plugt de auto in, en zet de warmtepomp een graadje hoger.
En dan is de vraag niet meer wat kost de stroom. Dan is de vraag: is de stroom er wel?
Het net is nu al niet gerust
Dit is geen bangmakerij van een columnist. Dit staat in de eigen documenten van de netbeheerders.
Vlaanderen kent vandaag al netcongestie, vooral bij bedrijven die een zwaardere aansluiting of een batterijproject willen. Van de duizend zeshonderd aanvragen voor nieuwe of zwaardere bedrijfsaansluitingen die bij Fluvius in behandeling zijn, kan een groot deel enkel worden aangesloten onder een vorm van "flexibiliteit" — wat in gewone taal betekent: je krijgt stroom, maar niet altijd, en niet wanneer je ze het hardst nodig hebt. Elektrische wagens, warmtepompen en thuisbatterijen verhogen de piekvraag aanzienlijk, en zonder investeringen en slimme sturing dreigt het net letterlijk vol te zitten, waardoor nieuwe aansluitingen moeten wachten.
Het net is als een snelweg die vijftig jaar geleden is aangelegd voor een land met half zoveel auto's. Je kunt iedereen aanmoedigen om te gaan rijden, maar op een bepaald moment staat alles gewoon stil.
En ja, ze bouwen. Maar bouwen kost tijd.
De netbeheerders zitten niet met de vingers te draaien. Integendeel. Tegen 2030 zal Elia zijn investeringen in Vlaanderen verdrievoudigen, met meer dan tweehonderd projecten op een horizon van tien jaar, en Fluvius voorziet jaarlijks vierhonderd miljoen euro extra om het distributienet te versterken.
Dat is veel geld. Alleen zit er een addertje onder het gras, en het heet tijd. Een hoogspanningslijn of een nieuwe cabine bouw je niet in een weekend. Daar gaan vergunningen overheen, bezwaren, procedures, jaren. De netbeheerders geven het zelf toe: omdat die investeringen tijd vragen, moeten ze intussen werken met "flexibele aansluitingen" — een pleister, geen genezing.
En daar wringt het. De taxshift werkt nu. De accijns stijgt volgende maand. De burger wordt vandaag naar de warmtepomp geduwd. Maar het net dat al die warmtepompen moet voeden, is er pas tegen 2030 of 2032.
Je zet de deur van het stopcontact open voordat de leiding erachter dik genoeg is.
Wie eerst komt, eerst maalt — en dat is het probleem
Er is nog een pijnlijk detail. De capaciteit op het net wordt vandaag toegewezen volgens "first come, first served": wie het eerst aanvraagt, krijgt de aansluiting. Klinkt eerlijk. Is het niet.
Want dat betekent dat een datacenter dat vandaag een aanvraag indient, capaciteit kan wegkapen voor de wijk die volgend jaar collectief op warmtepompen wil. De netbeheerders pleiten daarom zelf voor een systeem van "swimming lanes", waarbij maatschappelijke prioriteiten — een ziekenhuis, een school — voorrang krijgen boven minder kritische gebruikers.
Met andere woorden: zelfs de mensen die het net beheren, weten dat de koek te klein wordt en dat er straks verdeeld zal moeten worden. En als er verdeeld wordt, is er altijd iemand die achteraan de rij staat.
Raad eens wie dat meestal is.
De tegenwerping, en waarom ze niet volstaat
Gaan we te kort door de boch? We gaan niet allemaal tegelijk laden. Er komen slimme meters, dynamische tarieven, aggregators die duizenden warmtepompen en batterijen samen aansturen zodat de piek wordt afgevlakt. De auto laadt om drie uur 's nachts, niet om zeven uur 's avonds. Het systeem regelt zichzelf. Zoiets?
Nou, daar zit iets in. Technisch klopt het zelfs. Als álles perfect samenwerkt — de meters, de tarieven, de sturing, de batterijen, het uitgebreide net — dan kán het werken. Toch?
Let op dat woordje: als. Dat is wel heel veel ‘als’ voor een land dat er niet in slaagt een tunnel of een viaduct op tijd te renoveren. We bouwen hier een systeem waarin je warm water 's ochtends afhangt van software, marktprijzen en een net dat nog niet af is. Wie vraagt of dat wel verstandig is, wordt weggezet als een dwarsligger die de klimaattransitie tegenhoudt.
Waar het echt om draait
Dit is geen pleidooi om aan het gas te blijven kleven. Het gas gaat weg, vroeg of laat.
Maar er is een verschil tussen een transitie en een sprong in het duister. Een transitie doe je in de juiste volgorde: eerst het net, dan de last. Eerst de leiding verzwaren, dan iedereen tegelijk laten laden. Eerst zorgen dat de stroom er is, en dan pas de mensen ervan afhankelijk maken.
Wat er nu gebeurt, is de omgekeerde volgorde. We maken de burger eerst afhankelijk van stroom, via de factuur, via de accijns, via de zachte dwang. En pas daarna, ergens tegen 2030, hopen we dat het net het aankan.
Dat is geen plan. Dat is een gok. Dan zitten jij en ik in het donker met een warmtepomp die niet draait, een auto die niet laadt, en een factuur die intussen wél gewoon is aangekomen.
