Spaanse ex-premier over de Franse ploeg op het WK: “Frankrijk speelt uitstekend, maar zonder Fransen in de ploeg.”
Mariano Rajoy vindt dat Frankrijk schitterend voetbalt "maar zonder Fransen". Half Europa viel over hem heen, en toch knikte er ergens een stille meerderheid mee. De vraag is dus niet of veel mensen dat denken. De vraag is of dat iets bewijst.
Laten we meteen het lastigste argument bij de horens vatten: zegt die man niet gewoon luidop wat een pak mensen stilletjes denken? Als de halve finale van het WK begint en je kijkt naar de rij spelers bij het volkslied, dan zie je een Frankrijk dat er anders uitziet dan het Frankrijk in de schoolboeken van je grootvader. Dat is een feit. Doen dat niemand het opmerkt, is even oneerlijk als beweren dat het iets betekent. En precies daar zit het venijn van de zaak-Rajoy.
Wie hier aan het woord is
Even situeren. Mariano Rajoy was van 2011 tot 2018 premier van Spanje, tot zijn eigen parlement hem naar huis stuurde, te midden van een corruptieschandaal. Tegenwoordig doet hij aan "analyse" voor een conservatieve krant. En wat voor analyse.
Vóór de match tegen de Rode Duivels liet hij optekenen dat hij dubbel blij was met de Spaanse zege: omdat hij Spanjaard is, én omdat hij niet houdt van duivels en niet van rood — dat laatste een sneer naar de socialisten. Dat is je man. Iemand die een voetbalploeg beoordeelt op de kleur van haar tenue en de politieke bijklank ervan. Als je dát weet, weet je ook meteen hoe zijn beroemde zin over Frankrijk gelezen moet worden. "Uitstekend voetbal, maar zonder Fransen." Dat is geen observatie. Dat is een geloofsbelijdenis, verkleed als voetbalpraat.
Het ongemak verdient een eerlijk antwoord
En toch. Het gevoel onder die uitspraak bestaat echt, en het wegwuiven is geen antwoord. Europa is in dertig jaar sneller van gedaante veranderd dan veel mensen konden verwerken, en wie daar een oprechte vraag bij stelt, krijgt te vaak meteen het etiket "racist" op zijn voorhoofd geplakt. Twee Franse ministers die in koor "onaanvaardbaar" roepen, hoe begrijpelijk ook, klinken voor een deel van de kijkers als de bovenklasse die een gevoel verbiedt. En telkens als een gevoel wordt verboden in plaats van beantwoord, wint de volgende Rajoy er stemmen mee. Wie het debat over identiteit en integratie alleen met verontwaardiging voert, laat het liggen voor wie het met venijn voert.
Dus nee, het is niet slim om te doen dat de tribunes en de opstellingen niet veranderd zijn. Dat is precies het soort ontkenning waar mensen zich aan ergeren.
Maar geef die eerlijkheid dan ook aan de overkant
Want "zonder Fransen" is gewoon niet waar. Kylian Mbappé is geboren in Bondy, een voorstad van Parijs. Hij is daar naar school gegaan, heeft er leren voetballen, spreekt Frans zoals Rajoy Spaans spreekt: als moedertaal. Hij is precies even Frans als de Galiciër Rajoy Spaans is.
Wat Rajoy dus bedoelt met "Frans", is niet: met de Franse nationaliteit. Hij bedoelt: wit. En dat is geen detail, dat is de hele zaak. Er bestaan twee manieren om een natie te definiëren. De ene zegt: je hoort erbij door je afkomst, je bloed, je huid. De andere zegt: je hoort erbij door je papieren, je taal, je bijdrage, je wil om er iets van te maken. Frankrijk heeft, na alles wat het met die eerste definitie heeft meegemaakt in de vorige eeuw, uitdrukkelijk voor de tweede gekozen. De Franse socialist Olivier Faure vatte het samen: Frankrijk is geen etnische natie, het is een politieke. Rajoy verkoopt de eerste definitie als gezond verstand, en hoopt dat niemand doorheeft dat het de oudste van de twee is.
Wat "velen denken" nu precies bewijst
En zo komen we terug bij de vraag waarmee we begonnen. Zegt hij wat velen denken? Misschien wel. Maar "velen denken het" is nog nooit een bewijs van iets geweest. Velen denken van alles. Het luidop zeggen maakt een gedachte niet moediger en niet juister — het maakt ze alleen luider. De truc van Rajoy, en van iedereen die zijn zin nakauwt, is om een vooroordeel te verkopen als eerlijkheid, en de verontwaardiging die volgt te presenteren als bewijs dat hij een verboden waarheid heeft geraakt. Terwijl hij niets heeft geraakt behalve een heel oude, heel versleten reflex.
Pedro Sánchez, zijn eigen landgenoot, gaf het scherpste weerwoord: een land behoort toe aan wie het liefheeft en ervoor werkt, niet aan wie het te schande maakt. Voeg daar de mooiste ironie aan toe. De man die nu beslist wie een echte Fransman is, werd zelf uit de Spaanse regering gestemd omdat zijn partij het land bestal. Wie zich zorgen maakt over mensen die iets komen halen en niets komen brengen, begint dus beter bij de politici in maatpak dan bij de jongen uit Bondy die zijn land naar een WK-halve finale schiet.
Hoe dan ook, het neemt niet weg dat het je ongemakkelijk maakt dat je alleen nog zwarte spelers ziet een in truitjes waarin je veertig jaar geleden alleen maar wit aantrof. Is dat zwart-wit denken? Je zegt het maar. Er zijn landen - zoals Iran en Oezbekistan bijvoorbeeld- die geen oord van honing zijn voor wie elders fortuin zoekt, waar de kleur nog altijd die van veertig jaar geleden is.
Zaterdag spelen ze. Moge de beste winnen. En de kleur van de huid, voor één keer, verliezen.
(Foto: P-magazine)
