België blijft ondermaats in Europese gevangenisstatistieken
De Belgische gevangenissen blijven kampen met verontrustende cijfers inzake zelfdoding: het aantal gevallen ligt maar liefst 50 procent boven het Europese gemiddelde. Dat blijkt uit recent gepubliceerde cijfers van de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen (CTRG) en het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens (FIRM). De oorzaak? Een schrijnend tekort aan psychiatrische ondersteuning, ontoereikende personeelsopleiding, en het systematisch inzetten van mensonwaardige beheersmaatregelen.
Dramatische zorgcapaciteit
Met amper 0,2 psychiaters per 1.000 gedetineerden bengelt België helemaal onderaan het Europese klassement, waar het gemiddelde op 1,3 ligt. In de praktijk betekent dat dat één psychiater soms verantwoordelijk is voor honderden gedetineerden. Zo getuigt psychiater Wout De Ruyck, actief in de gevangenis van Gent, in ‘De morgen’ dat hij wekelijks slechts een halve dag beschikbaar is voor zo’n 400 geïnterneerden. Gesprekken moeten daardoor geregeld plaatsvinden via het luikje in de celdeur.
Problematiek stapelt zich op
Volgens criminoloog en CTRG-ondervoorzitter Pieter Houbey is het probleem complex en gelaagd: overbevolking, een gebrek aan zinvolle dagbesteding, en te weinig opgeleide personeelsleden zorgen voor een toxische mix waarin psychische problemen niet alleen onvoldoende behandeld worden, maar vaak verergeren. Tegelijk grijpt het personeel noodgedwongen naar repressieve methodes zoals overmatig boeien en isoleren — soms zelfs in naakte toestand. Die praktijken ondermijnen volgens het CTRG de menselijke waardigheid en blijven zelden zonder klachten, maar nog zeldzamer zonder gevolg.
De structurele verwaarlozing van deze problematiek leidde in 2020 tot een veroordeling van de Belgische staat door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. De zaak betrof een gedetineerde met zware psychische problemen die na meerdere zelfmoordpogingen in de gevangenis van Aarlen werd vastgebonden en met een helm geïsoleerd, zonder verdere behandeling.
Reactie van de overheid: stappen, geen oplossingen
Minister van Justitie Annelies Verlinden (cd&v) wijst op lopende samenwerkingen met de FOD Volksgezondheid en de deelstaten. Zo zouden er ‘kwalitatieve zorgtrajecten’ ontwikkeld worden en wordt er ingezet op de versterking van zorgteams in de instellingen. Dat zijn dure tjevenwoorden die in de praktijk weinig voorstellen. Experts stellen vast dat deze maatregelen onvoldoende zijn om het tij structureel te keren.
“Het actieplan is een stap, maar niet het antwoord,” stelt Houbey. “Zonder een systematische, wetenschappelijk onderbouwde herziening van het hele zorgmodel in detentie blijven we dweilen met de kraan open.”
Hoge recidivegraad onderstreept nood aan fundamentele hertekening
De nood aan een menselijke en herstelgerichte detentie is niet alleen moreel, maar ook maatschappelijk urgent. In België ligt de recidivegraad rond de 70 procent, tegenover gemiddeld 20 procent in Scandinavische landen, waar re-integratie centraal staat. Het ontbreken van een kwaliteitsvol zorgbeleid in gevangenissen leidt dus niet alleen tot menselijk leed, maar ook tot verhoogde veiligheids- en herintegratieproblemen voor de samenleving als geheel.
Een gevangenisbeleid dat mentale gezondheid serieus neemt is geen luxe, maar een noodzakelijke investering. In de huidige omstandigheden blijft die investering uit — en dat kost levens.
(Foto: Pixabay)
