Briefje afgeschaft, drempel verdwenen: de ‘ziek-maar-niet-ziek’-cultuur bloeit open.
Sinds november 2022 hoeven werknemers niet langer met een loopneus én een doktersbriefje te zwaaien om één dag in bed te mogen blijven liggen. En dat hebben we geweten. Het afschaffen van het verplichte ziektebriefje voor eenmalige ziektedagen zorgt er niet alleen voor dat er minder volk in de wachtzaal van mijnheer doktoor zit, maar ook dat de werkvloer opvallend leger oogt op maandagochtend. In 2024 klokte het aantal eendagsziekmeldingen af op een stijging van maar liefst 44 procent. De ochtendhoest, hoofdpijn of iets wat tussen ‘meh’ en ‘mja’ zweeft, volstaan blijkbaar om het laken over het hoofd te trekken.
Kort ziek, snel weg
Meer dan de helft van de Belgische werknemers (53,2 procent) heeft zich in 2024 minstens één keer ziek gemeld. De verklaring zit volgens hr-dienstverlener Securex in de versoepeling van de regels: de verplichting om een doktersattest voor één dag binnen te brengen is in veel bedrijven (met minstens 50 werknemers) naar de prullenmand verwezen.
Dat mocht in het begin drie keer per jaar, maar in het nieuwe regeerakkoord werd die vrijgeleide teruggeschroefd naar twee keer. Toch blijkt dat kleine portie vertrouwen in de werknemer al voldoende om de drempel tot ziekmelden stevig te verlagen. “De afwezigheden stijgen bij alle bedrijven,” zegt Stephanie Heurterre, senior HR-consultant bij Securex, “maar het is vooral bij de grote bedrijven – waar die briefjes dus effectief zijn afgeschaft – dat de piek onmiskenbaar is.”
Van ‘werk thuis’ naar ‘ik blijf in bed’
De redenen zijn niet ver te zoeken. Post-corona zijn we collectief minder aan het thuiswerken – en dus voelt het voor veel werknemers logischer om zich ziek te melden als ze het kantoor fysiek niet aankunnen. En dus blijft Jan of An een dagje thuis bij de minste kuch.
Daarbij speelt ook het besmettingsbewustzijn post-pandemie mee. Niemand wil nog de “superverspreider” van de dienst zijn die met een rochelend lijf de hele boekhouding platlegt. Maar of dat betekent dat we massaal sneller genezen? Niet echt.
Van snipperziek naar structureel weg
Wat op het eerste gezicht een logische versoepeling lijkt – meer vertrouwen in de werknemer, minder administratieve rompslomp, minder betutteling – blijkt ook een giftig bijeffect te hebben. Volgens Securex piekt het aantal werknemers dat zich drie keer of vaker ziek meldt. In 2024 betrof het 17,4 procent van de werkende bevolking – een record. Sinds 2023 is dat een stijging van 8,5 procent, sinds vóór corona zelfs 36 procent.
Het klinkt als een kleine revolutie in de wereld van de ziektemelding: van het traditionele ‘briefje halen bij de dokter’ naar het moderne ‘mentale resetdagje nemen zonder schuldbrief’. Maar dat klinkt HR-verantwoordelijken allesbehalve geruststellend. Want wat als het ziektebriefje niet alleen een administratieve formaliteit was, maar ook een psychologische barrière tegen overmatig afwezig zijn?
Werkgevers in de stress, werknemers op adem
Volgens Heurterre is er werk aan de winkel. Niet om de briefjes opnieuw te verplichten, maar om dieper te graven in de oorzaken. “Als mensen herhaaldelijk één dag afwezig zijn, dan is dat niet noodzakelijk misbruik, maar kan het een signaal zijn dat er iets broeit,” waarschuwt ze. Stress, mentale overbelasting, sluimerende conflicten op de werkvloer: allemaal factoren die kunnen verklaren waarom iemand telkens weer die ene dag nodig heeft om overeind te blijven.
De zogenaamde ‘microverzuimen’ zijn misschien net de noodsignalen van werknemers die aan het wankelen zijn, zonder dat ze er zelf een label op kunnen plakken. Het ‘ziek zonder briefje’-tijdperk legt dus ook de verantwoordelijkheid terug bij de werkgever: ga het gesprek aan, luister, en kijk of je geen burn-out in wording over het hoofd ziet.
Tussen vertrouwen en verzuim
Kortom, het afschaffen van het ziektebriefje voor één dag gaf de werknemer vrijheid – maar vrijheid komt zelden zonder prijs. De eendagszieken zijn in opmars, de structurele twijfels over welzijn op het werk ook. We hebben het briefje afgeschaft, maar de signalen zijn gebleven. Nu is het aan werkgevers om te leren luisteren naar die fluisterziekten, voor ze schreeuwen.
(Foto: Shutterstock AI)
