De zaak-Vandermeersch en de verboden appel van het AI-tijdperk.
De verleiding is groot, en ze groeit met de dag. Artificiële intelligentie is het nieuwe paradijs: snel, efficiënt en ogenschijnlijk briljant. Maar zoals met elke verboden appel blijkt ook hier de nasmaak bitter. Steeds meer slimme koppen – academici, opiniemakers, journalisten – laten zich verleiden tot een gevaarlijk spel: schijnintelligentie vermomd als eruditie. Niet door zelf te denken, maar door te vertrouwen op een algoritme dat even vlot verzint als het samenvat. Het resultaat? Intellectueel dopinggebruik. En ja, dat blijft fraude – of het nu in een aula is of in een redactielokaal.
De zaak-Vandermeersch: fictie verpakt als feit
Die realiteit haalt nu ook de journalistiek in. Peter Vandermeersch, voormalig hoofdredacteur van De Standaard, is geschorst door Mediahuis nadat bleek dat hij in zijn blogs gebruik maakte van door AI gegenereerde, maar niet-bestaande citaten.
Uit onderzoek van NRC blijkt dat in 15 van zijn 53 blogposts citaten voorkomen die nergens te verifiëren zijn. Ze werden toegeschreven aan bestaande bronnen, maar bleken bij controle simpelweg niet te bestaan. Verschillende geciteerde personen ontkennen bovendien dat ze ooit dergelijke uitspraken deden.
Wanneer technologie begint te fantaseren
De oorzaak ligt bij zogenaamde “hallucinaties” van AI-systemen. Vandermeersch gebruikte onder meer ChatGPT om teksten samen te vatten. Die systemen genereren soms overtuigend klinkende citaten die echter volledig fictief zijn.
Het probleem is niet dat die technologie fouten maakt – dat is bekend. Het probleem is dat die fouten ongefilterd worden gepubliceerd. Wie AI-output zonder verificatie gebruikt, vervangt journalistiek werk door digitale improvisatie.
Schorsing en schadecontrole
Vandermeersch erkent intussen dat hij onvoldoende voorzichtig is geweest en dat zijn enthousiasme voor AI hem parten heeft gespeeld. Zijn activiteiten als fellow werden opgeschort, een beslissing die door Mediahuis werd bevestigd.
De mediagroep haast zich met te benadrukken dat het gebruik van AI onderworpen is aan strikte regels rond transparantie en controle – regels die in dit geval duidelijk niet werden nageleefd.
Geen alleenstaand geval
In een niet zo ver verleden kwam ook Petra De Sutter onder vuur te liggen nadat ze in een academische context gebruik maakte van AI-verzonnen citaten. Van rector van univeristeit is dat het laatste wat je mag verwachten. Petra kwam er lekker mee weg door vooral te zwijgen
De grens tussen hulpmiddel en vervanging vervaagt, en dat is een breder probleem. Waar die grens overschreden wordt, volgt onvermijdelijk reputatieschade.
Wat hier op het spel staat, is de kern van journalistiek en academisch werk: betrouwbaarheid. Zodra fictie zich vermomt als feit, brokkelt dat fundament af.
De conclusie is hard maar helder: technologie maakt het makkelijker om slimmer te lijken dan je bent. Maar wie die shortcut neemt, betaalt uiteindelijk de prijs. In een wereld die draait op vertrouwen, is geloofwaardigheid geen detail. Het is het enige wat telt.
(Fotocompilatie: Shutterstock/screenshot VRT/Terzake)
