Meer besparen, meer ambtenaren: logica van de Belgische staat.
De Belgische overheid beweert al jaren te besparen, maar de cijfers vertellen een ander verhaal. Betweterige ministers pleiten voor “efficiëntie”, “hervorming” en “verantwoord begrotingsbeleid”, maar ondertussen zwelt het overheidsapparaat in stilte verder aan. In amper vijf jaar tijd kwamen er 39.200 voltijdse ambtenaren bij – zo blijkt uit een onderzoek van ‘Het Laatste Nieuws’ – een stijging die de groei in de privésector ver achter zich laat. We zitten ondertussen overheidsleger dat zich uitbreidt terwijl de staatskas leegloopt.
Een groei die niemand nog kan verklaren
Eind 2019 telde België al een stevig ambtenarenkorps. Toch is het aantal voltijdse jobs binnen de overheid sindsdien blijven toenemen, tot het punt waarop we binnenkort de symbolische grens van één miljoen ambtenaren overschrijden. Dat cijfer is niet langer het gevolg van crisissen of noodmaatregelen — het is een structurele trend geworden.
In de periode 2014–2019 kwamen er 25.500 voltijdse overheidsjobs bij. Tussen 2019 en 2024 werd dat anderhalf keer meer. De overheid groeit dus niet alleen, ze groeit sneller dan ooit. Terwijl politici van alle niveaus zich publiek afvragen waar de miljardenbesparingen vandaan moeten komen, neemt de staat zichzelf steeds meer personeel aan — vaak buiten de publieke radar, verspreid over gewesten, agentschappen en diensten.
Vlaanderen boven, letterlijk
De sterkste groei komt niet uit Brussel of Wallonië, maar uit Vlaanderen. Vooral in het onderwijs is de aanwas explosief. Meer dan 42.000 nieuwe ambtenaren in tien jaar tijd, goed voor 65 procent van de totale groei. Alleen al de laatste twee jaar kwamen er 7.000 banen bij in het Vlaams onderwijs — tegenover een daling van 47 jobs in Franstalig België.
Onderwijsexpert Wouter Duyck (UGent) noemt dat in ‘Het Laatste Nieuws’ geen succes, maar een alarmsignaal. “Vlaanderen heeft 30 procent meer onderwijspersoneel per leerling dan het Europese gemiddelde,” zegt hij. “We hebben dus geen tekort aan leerkrachten, maar wel een tekort aan organisatie.” Of in gewone mensentaal: het probleem is niet dat er te weinig volk is, maar dat het verkeerde werk doet.
Overheid als werkgever — en concurrent
De trend baart economen zorgen. Ze waarschuwen dat de overheid niet enkel de begroting opblaast, maar ook de arbeidsmarkt ontregelt. De staat vist de vijver van de privésector leeg. Politici lijken nog amper grip te hebben op de machine die ze zelf aandrijven. Maar het is wel een lekkere verkiezingsslogan: 39.000 nieuwe jobs erbij.
Waar vroeger de privésector het tempo van jobcreatie bepaalde, is de verhouding vandaag omgekeerd: sinds 2019 groeide de overheidswerkgelegenheid 70 procent sneller dan die in de privésector. Terwijl ondernemers moeten besparen, digitaliseren en innoveren om te overleven, blijft de overheid zichzelf comfortabel uitbreiden.
Meer ambtenaren, minder efficiëntie
Nochtans is er één niveau dat wél krimpt: de provincies. Maar dat is eerder boekhoudkunde dan echte besparing. Hun taken werden eenvoudigweg doorgeschoven naar gewesten en gemeenten, mét bijhorende ambtenaren. “Jobs verdwijnen zelden helemaal,” zegt professor Herman Matthijs (UGent). “Ze verhuizen enkel van gebouw.”
Een overheid die zichzelf voortdurend heruitvindt zonder kleiner te worden — dat is geen hervorming, dat is reorganisatie als excuus. De kostprijs blijft stijgen, het overzicht verdwijnt.
Een apparaat dat zichzelf voedt
De oorzaken zijn structureel. Elke bestuurslaag in België creëert haar eigen diensten, beleidsniveaus en personeelsnoden. Lokale besturen nemen over wat provincies afstoten. Gewesten bouwen parallelle administratie op naast de federale. Partijen verwijten elkaar in de media dat “de overheid te groot is”, groeit ze onder hun gezamenlijke toezicht wel lekker verder.
Kerntaken of chaos
Wat ontbreekt, is een echt kerntakendebat. Waarvoor dient de overheid nog, en wat kan de samenleving beter zelf organiseren? Zonder dat debat zal de groei nooit stoppen. “De overheid moet terugkeren naar haar essentie,” aldus economen. “Zolang we alles willen doen — onderwijs, welzijn, energie, mobiliteit, zorg — blijft het personeelsbestand alleen maar stijgen.”
De ironie van de besparing
Politici verkondigen dat we “boven onze stand leven” en dat “de broekriem aan moet”. Maar intussen groeien hun eigen administraties sneller dan de economie die ze proberen te redden. Het contrast tussen retoriek en realiteit is schrijnend.
De conclusie is even eenvoudig als ontnuchterend: de overheid is zelf haar grootste uitgavenpost geworden. En de vraag die niemand nog durft te stellen — omdat ze te pijnlijk is — luidt: als we blijven besparen in de samenleving, maar blijven groeien binnen de staat, wie bespaart er dan eigenlijk nog?
(Foto: Shutterstock)
