België staat buitenspel bij gebruik van Russische tegoeden voor Oekraïne.
Hoewel nagenoeg alle Russische tegoeden bij Euroclear in België geblokkeerd zijn, kan ons land geen veto uitspreken over hun gebruik. De Europese Commissie wil het geld vanaf 2026 en 2027 aan Oekraïne lenen via de zogenoemde “Reparations Loan”, om het land economisch te ondersteunen tegen de gevolgen van de oorlog. België staat daarbij in een bijzonder kwetsbare positie: het kan de constructie juridisch niet blokkeren.
Gekwalificeerde meerderheid versus unanimiteit
Veel Europeanen geloven dat alle EU-beslissingen door de 27 lidstaten unaniem moeten worden goedgekeurd. In werkelijkheid geldt voor het overgrote merendeel van Europese wetgeving een gekwalificeerde meerderheid: minstens 55 procent van de lidstaten, goed voor 65 procent van de EU-bevolking, is voldoende. Het Europees Parlement beslist meestal ook met gewone meerderheid van stemmen. Alleen op het terrein van buitenlands beleid, sancties, fiscaliteit en enkele andere gevoelige domeinen is unanimiteit vereist.
In het geval van de Russische tegoeden baseert de Commissie zich creatief op artikel 122 van het EU-verdrag. Dat artikel maakt het mogelijk om noodmaatregelen te nemen bij een bedreiging van de economische stabiliteit, zonder dat alle lidstaten hun instemming hoeven te geven. België kan daardoor geen veto uitspreken, en ook het Europees Parlement heeft geen inspraak in de goedkeuring van de lening zelf.
Bescherming van de Europese economie als argument
De Commissie stelt dat het gebruik van de geblokkeerde Russische tegoeden noodzakelijk is om de Europese economie te beschermen. Rusland mocht de tegoeden niet gebruiken om militaire acties voort te zetten, waardoor de financiële stabiliteit van de EU zou kunnen worden aangetast. Oekraïne kan het geld inzetten om zichzelf te verdedigen en daarmee indirect de Europese economie te ontlasten. De tegoeden blijven geblokkeerd totdat de economische dreiging voor de EU is opgeheven en Rusland herstelbetalingen aan Oekraïne heeft verricht.
Politieke manoeuvres: Hongarije buitenspel zetten
De keuze voor artikel 122 is strategisch: normaal zouden sancties tegen Rusland unaniem moeten worden verlengd, wat een mogelijk Hongaars veto mogelijk maakte. Premier Viktor Orban van Hongarije steunt Oekraïne niet en volgt een Russisch-vriendelijke lijn. Door de lening juridisch te kaderen als economische noodmaatregel, kan de Commissie Hongarije buitenspel zetten en het proces via een meerderheid doordrukken.
België kan alleen nastreven dat de tekst wordt bijgestuurd
Hoewel België het wetsvoorstel niet kan tegenhouden, probeert ons land garanties in te bouwen. Zo zijn de Belgische banken en Euroclear 16,5 jaar beschermd tegen Russische claims op basis van een bilateraal verdrag uit 1989. Diplomaten werken achter de schermen om nog meer bescherming in de teksten te krijgen, zodat België, net als andere Europese lidstaten, geen onevenredig risico loopt.
Gevolgen en tijdsdruk
De Europese top van 18 december is cruciaal: tegen dan moet een principiële beslissing vallen over de financiering van Oekraïne voor de komende twee jaar. Het Internationaal Monetair Fonds waarschuwt dat de Oekraïense schatkist anders begin april leeg is.
België staat in dit dossier met de rug tegen de muur. Premier De Wever noemde het voorstel “fundamenteel fout”, maar een principiële blokkering is politiek en diplomatiek riskant. België kan nog proberen andere dossiers te koppelen waar het wél vetorecht heeft, zoals vaak in de EU-politiek gebeurt, maar de tijd dringt.
Alternatieven blijven beperkt
De Europese Commissie heeft het scenario met de Russische tegoeden bewust gekozen. Gemeenschappelijke Europese leningen hadden unanimiteit vereist, die Hongarije onmogelijk zou hebben gegeven. Juridisch is de constructie betwistbaar, en een beroep bij het Europees Hof van Justitie ligt op de loer. Internationaal is de situatie ook complex: de Verenigde Staten volgen de ontwikkelingen nauwlettend en lobbyen tegen het gebruik van de tegoeden, terwijl figuren zoals Trump het dossier scherp in de gaten houden.
Voor België blijft de boodschap duidelijk: ondanks de geblokkeerde tegoeden en bescherming van Euroclear, kan het land de beslissing niet blokkeren. Het enige wat rest, is proberen de tekst bij te sturen en garanties te maximaliseren om economische en juridische risico’s te beperken.
(Foto: Philip Reynaers/Photo News)
