“Groenten en fruit schrappen we van het menu.”
In de Belgische gevangenissen wordt elke euro drie keer omgedraaid vooraleer er iets op het bord van een gedetineerde belandt. Met een voedingsbudget van amper 5,22 euro per persoon per dag – goed voor ontbijt, lunch en avondmaal – proberen gevangenisdirecties nog enigszins een evenwichtige maaltijd te serveren. Dat lukt alsmaar moeilijker. Groenten en fruit verdwijnen van het boodschappenlijstje, aardappelen en pasta vullen de gaten, en de magen.
Overvolle borden, lege budgetten
Sinds 1 oktober bedraagt het officiële voedselbudget 5,22 euro per gedetineerde, tegenover 5,02 euro eerder dit jaar. Dat lijkt een symbolische aanpassing, want het geld is ontoereikend voor een degelijke maaltijdvoorziening. In de praktijk ligt het bedrag vaak nog lager dan vijf euro, omdat het budget berekend wordt op basis van het aantal gedetineerden van het voorgaande jaar én de theoretische capaciteit van de instelling – niet op de actuele bezetting.
België telt vandaag 13.227 gedetineerden voor slechts 11.098 plaatsen. De gevolgen van die structurele overbevolking zijn voelbaar in elk gevangeniscomplex. “Als er plots dertig mensen bijkomen, moeten we improviseren,” klinkt het bij verschillende directies. Grote groepsaankopen drukken de kosten, maar kwalitatief eten blijft een verre droom.
Groenten en fruit als luxeproduct
In een niet zo ver verlden was het nog mogelijk was om enkele keren per week fruit te serveren, vandaag wordt dat een onbetaalbare luxe. In de gevangenis van Gent – met 582 gedetineerden – moet de directie “wikken en wegen” bij elke bestelling. In Mechelen, waar 162 gevangenen verblijven op een capaciteit van 84, is de situatie nog dramatischer. “We moeten dure, vitaminerijke producten laten vallen ten voordele van zetmeelrijke voeding. Groenten en fruit verdwijnen, aardappelen en pasta nemen hun plaats in,” klinkt het daar.
De gevolgen laten zich raden. Veel gevangenen zijn volledig aangewezen op de maaltijden die ze krijgen. Klachten over te kleine porties duiken steeds vaker op. In Hasselt leidde dat vorig jaar zelfs tot een officiële klacht van een gedetineerde wegens voedseltekort.
Een keuken zonder kok
De logistieke uitdaging is minstens even groot als het financiële tekort. In Gent is de keuken ontworpen voor 299 gevangenen, maar moet er dagelijks voor bijna 500 mensen worden gekookt. Van een professionele keukenbrigade is geen sprake. De maaltijden worden bereid door een handvol bewakers en een groep gedetineerden die vrijwillig meewerken.
Een gediplomeerde kok is nergens te vinden. Wie kookt, moet mentaal stabiel zijn en zich verstaanbaar kunnen maken, want er wordt gewerkt met messen, kookketels en tijdsdruk. De voedselbedeling zelf is een logistiek huzarenstuk: het eten moet eerlijk verdeeld worden, ook voor wie aan het einde van de gang zit. “We gebruiken speciale lepels om de porties exact af te meten, maar door de overbevolking duurt het hele proces veel langer,” klinkt het.
Een structureel probleem
De voedingsproblematiek in de gevangenissen legt een dieper structureel probleem bloot: de combinatie van onderfinanciering en overbevolking. Toen de dieren nog spraken was het gevangeniswezen bedoeld om te corrigeren en te resocialiseren, vandaag draait het vooral om schadebeperking.
Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) kondigde aan het budget te willen verhogen naar 8 euro per gedetineerde per dag, en dat op basis van het werkelijke aantal gevangenen per inrichting. Daarmee zou er al eens een appel of een peer op het bord kunnen liggen.
Maar of die verhoging er ook effectief komt, is nog lang niet zeker. Binnen het kabinet wordt de maatregel “urgent” genoemd, maar concrete beslissingen blijven uit. Tot die tijd blijft de Belgische gevangeniskeuken het toonbeeld van een systeem dat op zijn tandvlees draait – met de soep op het vuur, maar zonder ingrediënten om ze fatsoenlijk te vullen.
(Foto: screenshot YouTube/Canvas)
