Een film gezien? Dan hoort daar tegenwoordig een mening bij, liefst binnen de minuut en voorzien van een sterrenregen, een vlijmscherpe oneliner of een TikTok-video die nog voor de aftiteling online staat. Film Fest Gent brengt dinsdag filmcritici en redacteurs samen voor een gesprek over de toekomst van hun vak. Want in een wereld waarin iedereen recensent kan spelen, blijft de vraag wie er nog echt naar cinema kijkt.
Iedereen heeft tegenwoordig sterren uit te delen
Op TikTok wordt een nieuwe release in zestig seconden afgekraakt of tot meesterwerk uitgeroepen, op Letterboxd verschijnen sterren en gevatte commentaren nog voor de popcorn verteerd is en op YouTube analyseren liefhebbers complete filmografieën alsof ze hun doctoraat moeten verdedigen. De klassieke filmrecensent heeft er een leger concurrenten bij gekregen, van de occasionele kijker met een smartphone tot de cinefiel die meer weet over de montage van The Godfather dan over zijn eigen pensioenplan.
Die democratisering heeft iets aantrekkelijks. Je hoeft niet langer voor een krant te schrijven om over cinema mee te praten. Een goed onderbouwde video van een onbekende filmliefhebber kan meer mensen bereiken dan een klassieke recensie, terwijl een geestige Letterboxd-review soms een eigen leven gaat leiden. Filmkritiek is niet langer het exclusieve terrein van critici, programmatoren en mensen die op een festival zelfs bij een film van drieënhalf uur zonder pauze beweren dat ze “genoten hebben van het ritme”.
Alleen dreigt de snelheid waarmee we onze mening verspreiden het kijken zelf naar de achtergrond te duwen. Een film moet tegenwoordig niet alleen bekeken worden, hij moet ook meteen beoordeeld, gedeeld en van een etiket voorzien worden. Woke of ouderwets, geniaal of overschat, ontroerend of saai: voor nuance is nu eenmaal minder plaats dan voor een scherpe uitspraak die lekker door het algoritme wordt opgepikt.
Een recensie is meer dan een duim omhoog
Een professionele filmrecensie hoort daarom meer te doen dan vertellen of een film zijn ticketprijs waard is. Een criticus kijkt naar hoe een verhaal verteld wordt, naar montage, cameravoering, acteerprestaties en geluid, maar plaatst een film ook in een bredere context. Waarom werkt een bepaalde scène? Waarom valt een andere compleet dood? En waarom doet die regisseur iets wat hij twintig jaar geleden ook al deed, maar toen beter?
Dat maakt een recensent niet automatisch slimmer dan iemand op TikTok. Ook gevestigde critici kunnen zich vergissen, in voorspelbare patronen vervallen of een film vanuit een bijzonder eng perspectief bekijken. Het verschil hoort vooral in de argumentatie te zitten. Niet alleen zeggen dát iets slecht is, maar uitleggen waarom het misloopt.
Een goede recensie hoeft bovendien niet te bepalen wat jij moet denken. Ze kan je net op ideeën brengen waarmee je het grondig oneens bent. Dat is iets anders dan drie sterren uitdelen en vervolgens naar de volgende première hollen.
En dan komt het algoritme
De concurrentie voor de klassieke filmcriticus komt ondertussen niet alleen van andere kijkers, maar ook van de platformen waarop hun meningen circuleren. TikTok beloont korte, herkenbare en emotionele filmpjes, YouTube biedt ruimte voor lange video-essays en Letterboxd heeft van film kijken haast een sociale sport gemaakt, compleet met volgers, lijstjes, inside jokes en sterren.
Dat levert nieuwe stemmen en verrassende ontdekkingen op, maar beïnvloedt ook welke films aandacht krijgen. Eén viraal fragment kan een productie plots op de kaart zetten en een online rel kan de discussie over een film al bepalen voordat de helft van de mensen die er ruzie over maakt hem überhaupt gezien heeft.
Voor moeilijkere cinema ligt dat anders. Experimentele films, onbekende regisseurs en producties uit kleinere filmculturen laten zich nu eenmaal minder gemakkelijk verkopen met vijftien spectaculaire seconden en een emoji met ontploffend hoofd. Net daar kan klassieke filmkritiek nog altijd een verschil maken door mensen naar iets te lokken waar ze zelf nooit op zouden klikken.
Film Fest Gent stelt de vraag
Film Fest Gent brengt dinsdag daarom vijf auteurs en redacteurs samen voor een gesprek over filmkritiek en filmreflectie. Ruben Nollet, Bert Potvliege, Johannes De Breuker, Anke Brouwers en Elias Voskamp vertegenwoordigen met FilmFix, Flaneur uitgevers en de boekenreeks 24 frames en het heropgestarte magazine FILM verschillende manieren om vandaag nog over cinema te schrijven.
Die initiatieven tonen dat er nog ruimte bestaat voor filmjournalistiek die verder gaat dan een snelle aanbeveling. FilmFix probeert bijvoorbeeld met een gratis magazine en website een breed publiek te bereiken met recensies, interviews, achtergrondstukken en analyses.
De economische realiteit blijft wel lastig. Een grondige recensie schrijven kost tijd, terwijl online aandacht schaars is en lezers gewend zijn geraakt aan gratis content. Een onafhankelijke publicatie moet daardoor journalistieke kwaliteit proberen te betalen in een wereld waarin haar concurrent soms iemand is die vanuit zijn zetel in twintig seconden roept dat de nieuwe Christopher Nolan “mid” is en daarmee honderdduizend kijkers haalt.
Wie kijkt er eigenlijk nog?
De tegenstelling tussen de klassieke recensent en de online filmliefhebber is uiteindelijk te gemakkelijk. Een goed video-essay kan meer inzicht bieden dan een haastig geschreven krantenstuk, net zoals een sterke recensie je naar een film kan leiden waar je anders nooit aan begonnen was. Het medium is minder belangrijk dan de kwaliteit van het kijken en de argumenten waarmee iemand zijn oordeel onderbouwt.
Misschien zit daar dan ook de toekomst van filmkritiek. Niet in een oorlog tussen de recensent met zijn notitieboekje en de TikTokker met zijn smartphone, maar in iets wat in 2026 bijna revolutionair begint te klinken: eerst een film helemaal bekijken, er even over nadenken en daarna pas beslissen wat je ervan vindt.
Want sommige films zijn slecht en sommige films zijn fantastisch. Maar er bestaan er ook die pas enkele dagen later duidelijk maken wat je eigenlijk gezien hebt.
En daar past helaas geen recensie van zestig seconden tussen.
(Foto: P-magazine)
